İngiltere'nin, ABD ve İsrail'in İran'a karşı düzenlediği saldırılarda hava üslerini savunma amaçlı kullanımına izin vermesi, Tahran'ın dış destek imkanlarını gündeme getirdi. İran'ın güçlü diplomatik, ticari ve askeri bağları bulunan Rusya ve Çin'in bu çatışmada ne kadar destek vereceği merak konusu.

Rusya'nın Sınırlandırılmış Desteği

Kremlin sözcüsü Dmitry Peskov, Washington ile Tahran arasındaki görüşmelere rağmen durumun "açık saldırganlığa dönüşmesinden" duyulan hayal kırıklığını ifade etti. Moskova, İranlı liderler ve Körfez ülkeleriyle temaslarını sürdürüyor. Rusya Dışişleri Bakanlığı, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarını kınayarak, siyasi suikastları da lanetledi.

17 Ocak 2025'te imzalanan stratejik ortaklık anlaşması, iki ülke arasında karşılıklı savunma garantisi vermiyor. Ekonomik ilişkiler sınırlı kalırken, askeri iş birliği artıyor. Rusya, İran'a Verba hava savunma sistemleri ve çeşitli askeri teçhizat sağlamayı planlıyor ancak tedarik henüz gerçekleşmedi. Moskova, Ukrayna savaşındaki yoğunluğu nedeniyle İran'a diplomatik ve askeri desteğini sınırlı tutuyor.

Çin'in Ekonomik ve Diplomatik Rolü

Çin, Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesini sert şekilde kınadı ve ABD'nin küresel rejim değişikliği politikalarına karşı çıktı. BBC Dünya Servisi'nin Küresel Çin Birimi muhabiri Shawn Yuan'a göre, Çin ile İran arasındaki ilişki karşılıklı ekonomik faydaya dayanıyor. Çin, İran'ın en büyük ticaret ortağı ve önemli enerji müşterisi konumunda.

ABD yaptırımlarına rağmen Çin, "hayalet filolar" aracılığıyla İran petrolünü uygun fiyatlarla satın alarak Tahran'ın ekonomisine destek veriyor. 2025 yılında Çin, İran'ın petrol ihracatının %80'inden fazlasını aldı. 2021'de imzalanan 25 yıllık stratejik anlaşma, Çin'in İran altyapısı ve telekom sektörüne büyük yatırımlarını içeriyor.

Stratejik Dengeler ve Bölgesel Dinamikler

Çin, İran-İsrail ve İran-ABD gerilimlerinde genellikle itidal çağrısında bulunuyor ve dış müdahaleleri eleştiriyor. BM kararlarında İran lehine diplomatik destek sağlıyor ancak doğrudan askeri müdahalede bulunmuyor. Pekin'in önceliği, ABD'nin Ortadoğu'daki etkisini sınırlamak ve bölgesel çöküşün küresel petrol piyasalarını sarsmasını önlemek.

İran, BRICS ve Şanghay İşbirliği Örgütü üyesi olarak bölgesel bağlantılarda önemli bir rol oynuyor. Tahran'ın çöküşü, Moskova ve Pekin'in çok taraflı mekanizmalarının güvenilirliğini zayıflatabilir. ABD ve İsrail'in İran'ı tamamen işgal etmemesi durumunda, ülke içindeki siyasi ve askeri yapılar varlığını sürdürebilir. Bu senaryoda Çin, yeni İran liderliğiyle ilişkilerini güçlendirmeyi hedeflerken, Rusya fırsatlarını değerlendirmeye çalışacak.