İran’da ruhani lider Ali Hamaney’in İsrail saldırısında hayatını kaybetmesinin ardından 40 günlük yas ilan edildi. Ülke, savaşın gölgesinde başlayacak liderlik mücadelesine odaklandı. Beyaz Saray yönetiminin, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’ya yönelik operasyonun ardından Washington ile temaslarını sürdüren Delcy Rodriguez gibi kontrollü bir geçiş formülünü tercih edebileceği konuşuluyor. Ancak İran’ın anayasal yapısı, dini hiyerarşisi ve Devrim Muhafızları’nın etkisi bu süreci zorlaştırabilir.

Geçici Üçlü Konsey Göreve Başladı

İran Anayasası’nın 111. maddesi uyarınca Hamaney’in ölümüyle birlikte reformist Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Yargı Erki Başkanı Gholam Hüseyin Muhsini Ejei ve Anayasayı Koruyucular Konseyi’nden seçilen Ali Rıza Arafi’den oluşan üçlü geçici liderlik konseyi yetki aldı. Bu geçici yapı, yeni lider seçilene kadar liderlik makamının tüm yetkilerini üstleniyor. Nihai kararı ise 88 üyeden oluşan ve tamamı Şii din adamlarından seçilen Uzmanlar Meclisi verecek. Meclis, yeni ruhani lideri "en kısa sürede" belirlemekle yükümlü.

Yeni Lider Seçimi İçin Süreç İşliyor

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Katar basınına yaptığı açıklamada yeni ruhani liderin günler içinde seçileceğini belirterek, "Bir ya da iki gün içinde bir dini lider seçildiğini görebilirsiniz" ifadelerini kullandı. Ancak Tahran’daki güç merkezlerinden Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) yeni lider seçiminde belirleyici rolü olduğu vurgulanıyor. Yeni liderin DMO ile uyumlu olması ya da desteğini alması, görevini sürdürebilmesi için kritik görülüyor.

Aday Havuzu ve Öne Çıkan İsimler

Hamaney’in olası ölüm senaryosuna karşı Yargı Erki Başkanı Ejei, danışmanı Aliasker Hicazi ve Ruhullah Humeyni’nin torunu Hasan Humeyni muhtemel adaylar arasında yer alıyor. Hamaney’in ikinci oğlu Mücteba ise resmi bir görev olmamasına rağmen perde arkasında etkili bir figür olarak biliniyor. Devrim Muhafızları ve Besic yapılarıyla güçlü bağlara sahip olduğu belirtiliyor ancak babadan oğula makamın geçmemesi gerektiği yönündeki mesajlar Mücteba’nın meşruiyetini zayıflatıyor.

Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Ali Laricani, kriz yönetimindeki deneyimiyle dikkat çeken bir diğer aday. Eski Meclis Başkanı ve Devrim Muhafızları mensubu olan Laricani, savaş öncesi süreçte Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’ın yetkilerini gölgelediği iddia ediliyor. Ruhullah Humeyni’nin torunu Hasan Humeyni ise yüksek sembolik meşruiyete sahip ve reformist çevrelere yakın bir isim olarak öne çıkıyor.

Diğer adaylar arasında Uzmanlar Meclisi ve Koruyucular Konseyi çevresinden Ayetullah Ali Rıza Arafi, Muhsin Araki ve Haşim Hüseyni Buşehri gibi isimler bulunuyor. Bu adaylar daha çok kurumsal ve dini devamlılığı temsil ediyor. Ancak askeri ve güvenlik bürokrasisiyle ilişkiler seçimde belirleyici olacak.

Netanyahu’dan İrânlılara ‘‘Sokağa Çıkın’’ Çağrısı

ABD ve İsrail, İran’a yönelik saldırıların rejim değişikliğini hedeflediğini açıklarken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu İran halkına bir kez daha sokağa çıkma çağrısı yaptı. İsrail’in başlattığı "Kükreyen Aslan" operasyonu sonrası ilk kez açıklama yapan Netanyahu’nun sözleri yapay zeka ile Farsçaya çevrildi. Netanyahu, "İran’ın cesur halkının zulüm zincirlerinden kurtulması için gerekli koşulları yaratacağız. İran vatandaşları, bu fırsatı kaçırmayın" dedi.

Netanyahu ayrıca, "Pes etmeyin çünkü zamanınız çok yakında gelecek. Sokağa çıkmanız gereken an geldi, milyonlarca insan olarak sokaklara çıkın ve işinizi bitirin, hayatınızı çekilmez hale getiren terör rejimini devirin. Acılarınız ve fedakarlıklarınız boşuna olmayacak. Beklediğiniz yardım geldi. Şimdi tarihi bir görev için birleşme zamanı" ifadelerini kullandı.

Halk İkiye Bölündü

Sosyal medyada dini lider Hamaney’in öldürülmesini dans ederek karşılayanlar olduğu gibi, yas tutmak için meydanlarda toplananlar da bulunuyor. Uzmanlar, ABD ve İsrail’in tek başına hava saldırılarıyla rejimi devirmesinin mümkün olmadığını, bu nedenle halk ayaklanmalarını teşvik edebileceğini belirtiyor. Öte yandan İran’da henüz kitlesel bir isyan havası oluşmadı. İranlılar kent meydanlarında "İmamımızı öldürdünüz" diyerek gözyaşı dökerken, ABD ve İran saldırılarının toplumsal kenetlenmeyi artırabileceği de dile getiriliyor. Bu gelişmeler, İran'da Hamaney'in Ölümü Sonrası Halk Sokaklarda Büyük Protestoya İmza Attı başlıklı haberle paralellik gösteriyor.