İran'da rejim, ABD ve İsrail'in ortak saldırılarının ardından ciddi bir sınavla karşı karşıya. 1979'dan beri yaşanan en tehlikeli dönemece giren İslam Cumhuriyeti, dini lider Ali Hamaney'in öldürülmesiyle sarsıldı.

Washington, bu operasyonu İran'ın komuta yapısını felç etmeye yönelik kararlı bir hamle olarak nitelendirdi. Hedef alınanlar arasında üst düzey askeri ve siyasi liderler bulunuyor.

Hamaney'in Ölümü ve Halkın Tepkisi

Cumartesi gecesi yayılan haberler, Hamaney'in ölümünün ardından ülkede ve yurt dışındaki İran diasporasında geniş çaplı kutlamalara yol açtı. Paylaşılan videolarda, İran'ın büyük şehirlerinde yaşanan sevinç gösterileri görülüyor. Birçok kişi için bu olay, yıllardır süren sivil direnişin başaramadığı tarihi bir kırılma noktası olarak değerlendiriliyor.

ABD ve İsrail Liderlerinin Açıklamaları

ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, saldırılar sonrası yaptıkları açıklamalarda doğrudan ifadeler kullandı. Trump, İran halkını "hükümetinizi ele geçirme" çağrısında bulunurken, Netanyahu rejim değişikliğinin hem arzu edilir hem de ulaşılabilir olduğunu vurguladı.

İran'da Yönetim Değişikliği Süreci

İran devlet televizyonu, Hamaney'in ölümünü resmi olarak doğruladıktan sonra yürütme yetkisini üstlenecek üç kişilik geçici bir konsey kurulduğunu duyurdu. İran anayasasına göre yeni dini lider, 88 üyeden oluşan Uzmanlar Meclisi tarafından sekiz yıllık dönemler için seçiliyor.

Ancak bu süreçte önemli bir engel var; adayların Anayasa Koruma Konseyi tarafından onaylanması gerekiyor. Bu konseyin üyeleri hem dini lider hem de yargı tarafından atanıyor ve böylece Hamaney'in halef seçiminde etkisi bulunuyor. Resmi işlemler kapalı kapılar ardında yapılıyor ve adaylar kamuoyuna açıklanmıyor.

Askeri Durum ve Bölgesel Etkiler

Operasyon İran'ın üst düzey komutanlarını hedef aldı ve ağır kayıplar yaşandı. Komuta merkezlerinde hasar oluştu, liderlik zayıfladı ve karar alma süreçleri kriz moduna girdi. Buna rağmen İran, saldırıların ardından çeşitli Arap ülkelerindeki ABD üslerine ve İsrail hedeflerine misilleme saldırıları düzenledi.

İlk kez, füzeler Dubai'deki askeri olmayan bölgelere ve Kuveyt'teki sivil havalimanına da isabet etti. Bu durum çatışmanın coğrafi alanını genişletti ve İran'ın operasyonel kabiliyetlerini koruduğunu gösterdi. Bölgesel etkiler ve İran'ın vekil gruplarla sürdürdüğü mücadele hakkında detaylar için İran'ın Direniş Ekseni Tahran'ın Yanında Savaşa Girebilir Mi? adlı analizimizi inceleyebilirsiniz.

Geleceğe Dair Belirsizlikler

Rejim, askeri baskı ve yeniden başlayan büyük ölçekli protestolarla karşı karşıya. Güvenlik güçlerinde olası parçalanmalar yaşanırsa, anayasal geçiş süreci hızla anlamsızlaşabilir. Önümüzdeki günler, Devrim Muhafızları ve diğer baskıcı kurumların, Hamaney'in yokluğunda birlik içinde kalıp kalamayacağını gösterecek.

İran İslam Cumhuriyeti, saldırılar öncesine kıyasla daha zayıf bir konumda. Merkezi otoriteden yoksun ve üst düzey komutanlarını kaybetmiş halde sürekli askeri baskı altında bulunuyor. Ancak rejim değişikliğini zorlaştıran kurumsal yapılar ve silahlı kuvvetler hala güçlü.

Ali Hamaney'in ölümü, İran'ı istikrarsız ve belirsiz bir döneme soktu. Bundan sonraki sürecin nasıl ilerleyeceği, Tahran'ın hava saldırıları altında iç kontrolü sağlayıp sağlayamayacağına, protestoların ivme kazanıp kazanmayacağına ve çatışmaların bölgeye ne ölçüde yayılacağına bağlı olacak.

Gelecek günlerde taraflar askeri ve siyasi kararlarını test ettikçe, gelişmeler daha net bir hal alacak.

BBC gazetecileri tarafından hazırlanmış ve kontrol edilmiş bu haberin çevirisinde yapay zeka pilot proje kapsamında kullanılmıştır.