ABD merkezli Bilim ve Uluslararası Güvenlik Enstitüsü (ISIS) tarafından incelenen yeni uydu görüntüleri, İran'ın nükleer tesislerinden biri yakınlarında yer alan yeraltı kompleksinde güçlendirme çalışmalarını ortaya koydu. Görüntüler, Kolang Gaz La Dağı (diğer adıyla Kazma Dağı) civarındaki tünel girişlerinin tahkim edildiğini gösteriyor.

Uzmanlar, bu tesisin İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini veya kritik malzemeleri koruma amacıyla inşa edilmiş olabileceğini belirtiyor. Ancak tesisin tam amacı ve faaliyette olup olmadığı hâlâ netlik kazanmadı.

Diplomatik Görüşmeler ve Bölgedeki Gerginlik

Uydu görüntülerinin ortaya çıkışı ile eş zamanlı olarak İran ve ABD yetkilileri nükleer anlaşma için müzakereler yürütüyor. ABD Başkanı Donald Trump, görüşmeler sürerken İran'ın uzlaşmaya yanaşmaması halinde sert adımlar atılacağı uyarısında bulundu. Bölgedeki tansiyon yüksek seyrediyor.

Geçmişteki Saldırılar ve Mevcut Güçlendirmeler

ABD, 2025 yazında İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük savaş sırasında, İran'daki üç yeraltı nükleer tesisine hava saldırısı düzenlemişti. Trump, Haziran 2025'te İran'ın nükleer silaha sahip olmasına bir ay kaldığını iddia ederek saldırı emrini verdiğini açıklamıştı. Saldırılar sonrası İranlı yetkililerin "yeni tesis kurmayı düşündükleri" bilgisi paylaşılmıştı.

Kazma Dağı, Haziran 2025'teki hava saldırılarında hedef alınmamış, ancak yaklaşık 2 kilometre uzaklıktaki Natanz nükleer tesisi vurulmuştu. 10 Şubat 2026 tarihli uydu görüntüsünde Kazma Dağı girişlerinden birinin üzerinde taze beton döküldüğü görülüyor. ISIS ve İngiltere merkezli Maiar uzmanları, beton dökümü için kullanılan pompayı tespit etti.

Bir diğer tünel girişinde ise kaya ve toprak itilip düzeltilmiş, yakınlarda yeni betonarme bir yapı yer alıyor. ISIS uzmanları, bu değişikliklerin tünel girişlerini güçlendirmek ve muhtemel hava saldırılarına karşı ek koruma sağlamak için yapıldığını ifade etti. Ağır inşaat ekipmanlarının varlığı tesisin henüz tam faaliyete geçmediğine işaret ediyor.

Uzman Görüşleri ve Uluslararası Tepkiler

ISIS, uydu görüntülerinin analizinde İran'ın daha önce bu yapıyı ileri bir santrifüj montaj tesisi olarak ilişkilendirdiğini ancak tesisin boyutları ve dağın sağladığı koruma nedeniyle hassas faaliyetler için planlandığı endişesini dile getirdi.

Yakın zamanlarda Natanz ve 125 kilometre kuzeyindeki İsfahan nükleer tesislerinde onarım ve savunma güçlendirme çalışmaları yapıldığı da gözlemlendi. İsfahan'daki tünel girişleri toprakla doldurularak hava saldırılarının etkisini azaltmaya ve olası kara saldırılarına karşı savunmayı artırmaya yönelik önlemler alındı.

İsfahan tesisinde, geçen yıl İsrail saldırısında hedef alınan ve santrifüj üretiminde kullanılan binanın üstüne yeni bir çatı inşa edildi. Natanz tesisinde ise Haziran 2025 hava saldırılarından sonra hasar gören alanlarda üstyapı onarımları sürüyor. Ayrıca Aralık 2025 ile Ocak 2026 arasında insansız hava araçlarından korunma amacıyla yeni bir çatı yapıldı. ISIS, çatının gözlemlemeyi engellemek için eklendiğini belirtti.

George Washington Üniversitesi Orta Doğu Çalışmaları Programı Direktörü Prof. Sina Azodi, İran'ın saldırıların gerçekleşeceği varsayımıyla hareket ederek tesislerini olabildiğince korumak zorunda olduğunu vurguladı. Azodi, "Nükleer program yok edilmedi. Bilgi, kapasite ve teknoloji olduğu sürece her şey yeniden inşa edilebilir" dedi.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Başkanı'ndan Açıklama

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Başkanı Rafael Grossi, BBC'ye yaptığı açıklamada İran ve ABD arasında yeni bir nükleer anlaşmanın mümkün ve acilen gerekli olduğunu belirtti. Grossi, Münih Güvenlik Konferansı'nda yaptığı konuşmada "Bir fırsat penceresine sahibiz ancak bu pencereler ani ve sert bir şekilde kapanabilir, bu yüzden anı yakalamamız gerekiyor" ifadesini kullandı.

Grossi ayrıca, İran'ın elinde tahmini 400 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum bulunduğunu ve bunun ABD'nin Haziran 2025'te sığınak delici bombalarla hedef aldığı yeraltı tünellerinde ve odalarında kaldığını düşündüğünü söyledi. Bu miktarın teknik olarak silah yapımı için gerekli seviyeye çok yakın olduğu ifade edildi.

Grafikler: Tom Shiel

Haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlanmış ve kontrol edilmiştir. Çevirisinde yapay zeka da pilot proje kapsamında kullanılmıştır.