28 Şubat'ta yabancı haber ajanslarının ilk bilgileri yayımlamaya başlamasıyla birlikte İranlılar neredeyse hiç bilgi alamadı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Ayetullah Ali Hamaney'in ABD ve İsrail ortak saldırılarında hayatını kaybetmiş olabileceğini öne sürerken, İran'da devlet televizyonu sessiz kaldı. Hükümet yetkilileri Hamaney'in öldüğü iddialarını ne doğruladı ne de yalanladı.

Devlete ait IRTV3 kanalında bir sunucu, izleyicilere güvenmelerini isteyip Hamaney'in ölümüne dair iddiaların asılsız söylentiler olduğunu savundu. Ancak İran devlet televizyonu Hamaney'in ölümünü ertesi sabah resmen duyurdu. Bu bilgi ABD Başkanı Donald Trump tarafından sosyal medyada birkaç saat önce paylaşılmıştı.

Savaşın Etkileri ve Medya Kontrolü

Savaş boyunca İran'da 1200 kişinin öldüğü açıklandı. Çatışmalar Lübnan ve Körfez ülkelerine sıçradı. İran devlet medyası, gelişmeleri resmi kanallardan süzerek halka ulaştırmaya çalıştı. Ülkedeki milyonlarca kişi yurt dışından Farsça yayın yapan kanalları takip etse de bağımsız bilgiye erişim oldukça zor oldu. İnternet kısıtlamaları, sansür ve yasaklı kanallar İranlıların hem savaş hem de ülke içindeki eylemler sırasında dış dünyadan izole kalmasına neden oldu. Bu durum, İran devlet medyasının savaş anlatımı ve propaganda taktikleri ile yakından ilişkilidir.

Devlet Medyasının Yayın Politikaları

BBC, savaşın ilk haftasında İran devlet medyasının yayınlarını inceledi. Yayınlarda sivillerin yaşadıkları, düşmana misilleme çağrıları ve İslam Cumhuriyeti'ne bağlılık vurguları ön plandaydı. ABD ve İsrail'in vurduğu tesislere ise çok az yer verildi. Bazı dezenformasyon örnekleri de görüldü.

Sınır Tanımayan Gazeteciler, İran'ın dünya çapında en baskıcı basın özgürlüğü uygulamalarına sahip ülkelerden biri olduğunu belirtiyor. 1979 İslam Devrimi sonrası tüm medya kuruluşları sıkı kısıtlamalara tabi tutuldu. Batı merkezli ve Farsça yayın yapan birçok medya kuruluşu yasaklandı, ülkeden yayın yapmaları engellendi. BBC Farsça Servisi de bunlar arasında yer aldı.

Yeni Teknolojiler ve Propaganda

İran devlet medyasının temel platformları televizyon ve radyo olsa da internet siteleri ile Instagram, Telegram, X gibi sosyal medya platformlarında da faaliyet gösteriliyor. Ancak bu platformlara ülkeden erişim genellikle VPN kullanımıyla mümkün oluyor. İnternet kesintilerinde devlet medyası temel bilgi kaynağına dönüşüyor.

İnsan hakları örgütü Witness'ten Mahsa Alimardani, "İran'ın üstün olduğu yönünde bir anlatı oluşturuluyor. Ordunun çok güçlü olduğu ve zafer elde edildiği vurgulanıyor" diyor. Devlet medyası, ordunun ABD askerlerine kayıplar verdirdiğini ve ölen düşman asker sayısının yüksek olduğunu sıkça belirtiyor.

3 Mart'ta Devrim Muhafızları ile bağlantılı yarı resmi haber ajansı Tasnim, ABD'nin ilk iki günde 650 askerinin öldüğünü duyurdu. Bu iddia Devrim Muhafızları kaynaklı olup, bazı ülkelerdeki haber kuruluşları tarafından benimsendi. Oysa Pentagon aynı dönemde çatışmalarda altı ABD askerinin hayatını kaybettiğini açıkladı. 13 Mart'ta yedi asker daha öldü.

Sahte Görüntüler ve Yapay Zeka Kullanımı

Devlet medyası propaganda amaçlı yeni teknolojileri de kullanıyor. Facebook'ta daha sonra silinen bir paylaşımda, Bahreyn'de İran saldırısı sonrası bir gökdelenin yandığı ve dumanların yükseldiği gösterildi. Ancak videoda tutarsızlıklar vardı. İki arabanın birbirine geçmiş görüntüsü gibi hatalar, videonun yapay zeka üretimi sahte bir içerik olduğunu ortaya koydu.

İngiltere merkezli düşünce kuruluşu Institute of Strategic Dialogue yöneticisi Brett Schafer, "Yapay zekanın savaş propagandasındaki kullanımı yeni değil ancak devlet televizyonları tarafından kullanılması dikkat çekici" dedi. Schafer, İran devlet televizyonunun sık sık sahte videolar göstermesinin stratejik bir tercih olduğunu vurguladı.

Öte yandan Beyaz Saray ve ABD Başkanı Donald Trump da yapay zeka tarafından üretilmiş görüntüleri sıkça paylaşıyor. İsrail Başbakanı Netanyahu ise Instagram'da, kendisini Trump ve Churchill ile zafer pozu verirken gösteren sahte bir görsel paylaşmıştı. Sahte görüntülerin artması, gerçek görüntülerin de şüpheyle karşılanmasına yol açıyor.

Gerçek ve Sahte Görüntüler Arasındaki Çatışma

3 Mart'ta İran devlet medyası, 160'tan fazla çocuğun okul hedefli bir saldırıda öldürülmesinin ardından havadan çekilmiş bir mezarlık görüntüsünü yayımladı. Rejim muhalifleri görüntülerin sahte olduğunu iddia etti ancak görüntü gerçek çıktı. Mezarlığın vurulan okuldan 3,7 km uzaklıkta olduğu ve çevresindeki ağaçlar, yollar, binalarla konumun eşleştiği tespit edildi. Yeni kazılan mezarlar uydu görüntülerinde de görülebiliyordu.

Witness'ten Mahsa Alimardani, "İran rejimi genellikle kendi baskısının kanıtlarını gizliyor ancak sivil kayıpları propaganda olarak kullanıyor olması, bu görüntülerin otomatik olarak sahte olduğu anlamına gelmiyor" ifadelerini kullandı. Alimardani, İran devlet yayınlarına karşı sağlıklı bir şüpheciliğin gerekli olduğunu belirtti.