Meddahlık, kökenleri 680 yılında gerçekleşen Kerbela olayıyla bağlantılı, tarih boyunca etkili bir propaganda yöntemi olarak kullanılmıştır. Kerbela’da Hz. Ali’nin oğlu Hz. Hüseyin ve beraberindekilerden 72 kişi öldürülmüştür. Bu trajedi, şiirler ve ağıtlarla derin bir duygusallıkla nesilden nesile aktarılmıştır.

Meddahlar ise bu dramatik olayın dini ve duygusal yönlerini vurgulayarak anlatan anlatıcılardır. Kelime anlamı “öven” olan meddah, Hz. Ali’nin ailesi olan Ehlibeyt ve Kerbela şehitlerini yücelten hikayeler dile getirir. Türkiye’deki tek kişilik 'tuluat' tiyatrosundan farklı olarak, meddahların anlatımı özellikle dini ve siyasi içerik taşır.

Politik Propaganda Aracı Olarak Meddahlar

Meddahlar zamanla İran siyasetinde güçlü bir araç haline gelmiştir. 1979 devrimi öncesinde Humeyni, meddahları “1400 yıllık muhafızlarımız” olarak nitelendirmiş ve onları Şah rejimine karşı etkili bir propaganda silahı olarak kullanmıştır. Devrim sürecinde ve sonrasında, özellikle İran-Irak Savaşı sırasında meddahlar önemli bir rol oynamış, olayları Kerbela bağlamında dramatik biçimde sunarak toplumsal motivasyonu artırmıştır.

İran ordusu, meddahların etkisiyle gönüllü savaşçı bulmakta ve fedai birlikler oluşturmakta zorlanmamıştır. Meddahların anlatımları, şehitliği kaçınılması gereken bir ölüm olmaktan çıkarıp aranan ve istenen bir ölüm haline getirmiştir.

Modern Dönemde Meddahların Rolü

Geçmişte kitle iletişim araçlarının sınırlı olduğu dönemlerde meddahlar, propaganda işlevini yerine getiren “ayaklı gazeteler” veya “sosyal medya” gibi görev yapmıştır. Bu rol, Suriye iç savaşında ve günümüzde ABD-İran gerilimlerinde devam etmektedir. Sosyal ve internet teknolojilerinin etkisiyle meddahların toplumsal etkisi artmıştır.

Günümüzde meddahların hedefinde İsrail Başbakanı Netanyahu ve eski ABD Başkanı Trump gibi isimler bulunmaktadır. Her iki lider de Kerbela’daki Yezid figürüne benzetilerek eleştirilmektedir.

Organizasyon ve Destek Yapısı

Meddahlar, İslami Propaganda Bakanlığı’na bağlı vakıflar tarafından desteklenmektedir. Ayrıca Besic güçlerinin kendi meddahları ve farklı vakıf ile derneklerin meddahları da mevcuttur. Ali Hamaney, meddahlara büyük önem vermekte ve yılda düzenli toplantılar düzenlemektedir. Pandemi döneminde yüz yüze görüşmeleri iptal etse de meddahlarla iletişimini sürdürmüştür. Meddahlar ise “Hamaney’in fedaileriyiz” ifadeleriyle bağlılıklarını göstermektedir. İran siyasetinde etkili figürlerden biri olan Muhammed Bakır Kalibaf da bu bağlamda önemli bir rol oynamaktadır.