ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta başlattığı İran'a yönelik saldırılar, bölgedeki gerilimi artırarak Ortadoğu'da geniş çaplı bir krize dönüşüyor. İran, 4 Mart itibarıyla ABD üslerine karşı misilleme bombardımanlarını sürdürüyor ve Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerin geçişini fiilen durdurdu. İsrail ise Lübnan'a kara harekâtı başlatacağını açıkladı. Bu gelişmelerin ardından İngiltere, Fransa ve Yunanistan, Kıbrıs'taki askeri varlıklarını güçlendirdi.

İran ve İsrail İlişkilerinin Tarihsel Arka Planı

İran ve İsrail arasındaki düşmanlık, 1979 İslam Devrimi ile başlayarak uzun yıllardır devam eden bir sürecin son halkasıdır. 1948'de kurulan İsrail Devleti'ni tanıyan ikinci İslam ülkesi olan İran, o dönemde Pehlevi Hanedanı yönetimindeydi ve ABD'nin bölgedeki önemli müttefiklerinden biriydi. İsrail'in kurucusu David Ben-Gurion, Arap komşularına karşı İsrail'i destekleyecek İran dostluğunu kazanmayı hedeflemişti.

Ancak 1979’da Ayetullah Ruhullah Humeyni liderliğindeki İslam Devrimi ile birlikte Şah tahttan indirildi ve yeni yönetim, ABD ile İsrail'in emperyalizmine karşı durdu. Bu dönemde İran, İsrail ile tüm ilişkileri kopardı ve İsrail vatandaşlarının pasaportlarını tanımamaya başladı. Tahran’daki İsrail Büyükelçiliği ele geçirilerek Filistin Kurtuluş Örgütü’ne devredildi.

İran'ın Filistin Desteği ve Bölgesel Gerilimler

BBC'ye konuşan İran uzmanı Ali Vaez'e göre, İran rejimi Filistin davasına büyük destek veriyor ve bu durum İsrail karşıtlığını besliyor. Yeni İran yönetimi, pan-İslamcı bir güç olarak Arap Müslüman ülkelerin terk ettiği Filistin mücadelesini sahiplenmeye başladı. Humeyni, bu dava için Tahran'da geniş çaplı destek yürüyüşleri düzenletti.

İsrail’de ise İran’a yönelik düşmanlık 1990'lara kadar belirginleşmedi. O dönemde Irak lideri Saddam Hüseyin, bölgesel tehdit olarak öne çıkıyordu. 1980-1988 yılları arasında yaşanan İran-Irak savaşı sırasında ABD’nin Irak’a silah desteği sağlarken, aynı zamanda İran’a da gizlice silah yardımı yaptığı ortaya çıktı. Bu skandalla ilişkilendirilen "İran-Kontra" operasyonlarında İsrail hükümetinin aracılık rolü vardı.

Gizli Savaş ve Bölgesel Çatışmalar

İsrail ve İran arasındaki ilişkiler zamanla örtülü bir savaşa dönüştü. İran, Şii kimliği nedeniyle İslam dünyasında yalnız kaldığını fark ederek, Lübnan, Suriye, Irak ve Yemen'de faaliyet gösteren bir silahlı örgütler ağı kurdu. Hizbullah, bu ağın başında geliyor ve ABD ile Avrupa Birliği tarafından terör örgütü olarak kabul ediliyor.

İki ülke, birbirlerine doğrudan hükümetler aracılığıyla saldırmaktan kaçınırken, üçüncü taraflardaki silahlı gruplara destek veriyor. 1992'de Buenos Aires'teki İsrail Büyükelçiliği'ne düzenlenen bombalı saldırı da İran destekli İslami Cihad tarafından gerçekleştirildi ve 29 kişi yaşamını yitirdi.

Nükleer Program ve Son Suikastlar

İsrail, İran'ın nükleer programını engelleme konusunda uzun süredir takıntılı. Programdaki bilim insanlarına yönelik suikastlarda İsrail istihbaratı sorumlu tutuluyor. En son 2020'de Muhsin Fahrizade Mahabadi suikastı gerçekleşti; İsrail iddiaları resmi olarak kabul etmedi. Ayrıca İsrail ve Batılı müttefikler, İran'ın insansız hava aracı ve roket saldırılarında parmağı olduğunu ileri sürdü. Bu iddialar, İran’ın Tel Aviv’e yönelttiği hava saldırısı ile bağlantılı olarak bölgedeki gerilimi artırdı.

Suriye İç Savaşı ve Bölgedeki Etkiler

2011'de Suriye'de çıkan iç savaş da İran ve İsrail ilişkilerini gerdi. İran, Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad'ın ordusuna silah desteği sağlarken, İsrail, İran'ın Lübnan merkezli Hizbullah'a silah yardımı için Suriye'yi geçiş yolu olarak kullandığını iddia etti. ABD merkezli Stratfor ise her iki tarafın Suriye topraklarında birbirine karşı geniş çaplı operasyonlar düzenlediğini belirtti.

Son Dönemde Artan Gerilim ve Çatışmalar

2021'de Körfez ve Kızıldeniz'de yaşanan gemi saldırılarında İsrail ve İran birbirlerini suçladı. 7 Ekim 2023'te Hamas'ın İsrail'e saldırısı ise bölgedeki tansiyonu daha da yükseltti. Bu saldırı sonrası, Lübnan sınırında Hizbullah ile İsrail arasında çatışmalar başladı ve Hizbullah lideri Hasan Nasrallah'ın öldürülmesi dahil ağır kayıplar yaşandı.

27 Kasım 2024'te İsrail ile Lübnan arasında ateşkes sağlandı. Ancak 2025 yılında iki ülke arasında "12 gün savaşı" olarak anılacak hava saldırıları gerçekleşti. 13 Haziran 2025'te İsrail, İran'ın askeri üslerine ve üst düzey komutanlarına yönelik saldırılar düzenledi. İran devlet medyasına göre saldırıda Genelkurmay Başkanı Muhammed Bakıri ve Devrim Muhafızları Komutanı Hüseyin Selami öldü. Ayrıca eski İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Feridun Abbasi ve İslami Azad Üniversitesi Rektörü Muhammed Mehdi Tehranchi de Tahran'daki saldırıda hayatını kaybetti. Bu gelişmeler, Netanyahu'nun Hamaney'in konutunun imha edildiği açıklaması ile ilişkilendirilebilir.

İsrail ordusu, İran'ın İsrail topraklarına yaklaşık 100 silahlı insansız hava aracı (SİHA) fırlattığını ve bu saldırıları engellemeye çalıştıklarını bildirdi. Son olarak, 24 Haziran'da taraflar arasında ateşkes anlaşması sağlandı.