İran yönetimi, 37 yıl boyunca ülkeyi yöneten dini lider Ali Hamaney’in ABD ve İsrail tarafından gerçekleştirilen bombardıman sonucu hayatını kaybetmesinin ardından yeni dini lider seçim sürecine girdi. 1979 İslam Devrimi’nden sonra ülke ikinci kez dini lider seçimi yapacak.

Potansiyel adaylar, Batı ile doğrudan çatışmayı savunan sertlik yanlılarından diplomatik diyalog arayışındaki reformistlere kadar geniş bir yelpazede yer alıyor. Ülkenin dini lideri, savaş, barış ve tartışmalı nükleer program gibi tüm stratejik kararların nihai sorumlusu konumunda bulunuyor.

Geçici Konsey Yönetimde

İran, önemli bir krizden geçerken yönetim şu anda Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Yargı Erki Başkanı Gulamhüseyin Muhsini Ejei ve üst düzey din adamı Ayetullah Ali Rıza Arafi’den oluşan geçici bir konsey tarafından yürütülüyor. Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, pazar günü yaptığı açıklamada yeni dini liderin bu hafta başında seçileceğini bildirdi.

Dini lider, yasalar gereği halefini hızlıca belirlemekle görevli olan ve "Uzmanlar Meclisi" olarak bilinen 88 kişilik bir heyet tarafından seçiliyor. Bu heyet, adaylıkları Anayasa Koruma Konseyi tarafından onaylanan Şii din adamlarından oluşuyor. Hamaney’in her iki kurum üzerindeki güçlü etkisi göz önüne alındığında, yeni liderin mevcut politikalardan radikal bir kopuş yapması beklenmiyor.

Dini Liderlik İçin Öne Çıkan İsimler

Mücteba Hamaney

Ali Hamaney’in oğlu olan orta düzey din adamı Mücteba Hamaney, uzun süredir potansiyel haleflerden biri olarak görülüyor. İran’ın paramiliter gücü Devrim Muhafızları ile bağlantıları bulunan Mücteba, bugüne kadar resmi bir devlet görevinde bulunmadı. Ancak Mücteba’nın seçilmesi, "saltanat" usulü veraseti eleştiren İslam Cumhuriyeti ideolojisi açısından tartışmalı bir durum yaratabilir.

Ayetullah Ali Rıza Arafi

Şu anki geçici yönetim konseyinin bir üyesi olan Arafi, kıdemli bir Şii din adamıdır. 2019 yılında Hamaney tarafından Anayasa Koruma Konseyi üyeliğine seçilen Arafi, üç yıl sonra Uzmanlar Meclisi’ne girmiştir. Ayrıca geniş bir dini eğitim (medrese) ağını yönetmektedir.

Hasan Ruhani

2013-2021 yılları arasında İran Cumhurbaşkanlığı yapan ve nispeten "ılımlı" olarak kabul edilen Ruhani, Obama yönetimi ile imzalanan nükleer anlaşmanın mimarıdır. 2024 yılına kadar Uzmanlar Meclisi’nde görev yapan Ruhani, son seçimlerde adaylığının engellendiğini belirterek bunu "halkın siyasi katılımına bir saldırı" olarak nitelendirmiştir. Bu süreç, İran’da Hamaney’in Ölümünün Ardından Yeni Lider Seçimi Başlıyor başlıklı haberle detaylandırılmıştır.

Hasan Humeyni

İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin en tanınmış torunu olan Hasan Humeyni, ılımlı kanada yakın bir isim olarak görülüyor. Hiçbir hükümet görevinde bulunmayan Humeyni, şu anda Tahran’da büyükbabasının türbesinin sorumluluğunu yürütmektedir.

Ayetullah Muhammed Mehdi Mirbaheri

Sertlik yanlısı kanadın popüler isimlerinden biri olan Mirbaheri, Uzmanlar Meclisi üyesidir. İran’ın nükleer silahlar konusunda "özel silahlar" üretme hakkından vazgeçmemesi gerektiğini savunan merhum Ayetullah Muhammed Taki Misbah Yezdi’ye yakınlığıyla bilinmektedir. COVID-19 pandemisi sırasında okulların kapatılmasını bir "komplo" olarak değerlendiren Mirbaheri, şu anda İran’ın ana dini eğitim merkezi Kum’daki İslam Kültür Merkezi’nin başındadır.