İran İslam Cumhuriyeti, Hürmüz Boğazı'nın abluka altında olması nedeniyle enerji krizine sürüklenen Avrupa Birliği ülkelerine önemli bir teklif sundu. Hükümet Bilgi Konseyi Başkanı Elias Hazrati'nin açıklamasına göre, Tahran, boğazın kullanımıyla ilgili olarak Avrupa ülkeleri dahil tüm dünya devletleriyle doğrudan ikili anlaşmalar yapmaya hazır olduğunu belirtti.

Bu gelişme, 2 Nisan 2026 tarihinde kamuoyu ile paylaşıldı. Hamle, ABD Başkanı Donald Trump'ın boğaz güvenliğini kullanıcı ülkelere devretme kararı sonrası Brüksel'i Washington ile Tahran arasında zor bir tercih yapmak durumunda bıraktı.

Avrupa'nın Enerji Bilançosundaki Ağır Yük

Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması Avrupa ekonomisinde ciddi mali yükler yaratmaya devam ediyor. Çatışmaların başladığı ilk 30 gün içinde Avrupa’nın enerji maliyetlerine 16,2 milyar dolar ek yük bindi. Doğal gaz fiyatları yüzde 100, petrol fiyatları ise yüzde 60 oranında artarken, bu durum sanayi üretimi ve hane halkı bütçelerinde ciddi sarsıntılar yaşanmasına neden oldu.

Bir varil dizel yakıtın fiyatı 200 dolara, altının ons fiyatı ise 5 bin 500 dolara kadar yükseldi. Bu karmaşık koşullar altında İran'ın sunduğu doğrudan geçiş hakkı, Avrupa Birliği için ekonomik açıdan rahatlama fırsatı olarak görülüyor.

Petrodolar Sistemine Meydan Okuma

Teklifin en önemli yanı ise ödemelerin Amerikan doları yerine Euro veya Çin Yuanı üzerinden yapılma ihtimali. 1974’ten beri küresel enerji ticaretinde hakim olan "petrodolar" sistemine yönelik bu hamle, Avrupa Birliği'ni finansal açıdan kritik bir dönemeçle karşı karşıya bıraktı.

Avrupa Merkez Bankası Yönetim Konseyi Üyesi Panetta, savaş sona erse dahi küresel finans sisteminde oluşan tahribatın kalıcı olduğunu belirtirken, Deutsche Bank analistleri bu durumun doların rezerv para statüsünü ciddi şekilde sarsabilecek bir tetikleyici olduğunu ifade ediyor. Avrupa'nın bu anlaşmayı kabul etmesi, Washington ile olan stratejik müttefikliğin finansal temelini zayıflatabilir.

Trump’ın Politikaları ve Avrupa’nın İzlediği Yol

ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'ndaki seyir trafiğinin restorasyonunu doğrudan kullanıcı ülkelere bırakması, Avrupa'da yalnız bırakılma duygusunu artırdı. Kırk ülkenin boğazın tekrar trafiğe açılması için yürüttüğü diplomatik çabaların başarısız olması Brüksel’de Tahran ile doğrudan görüşme olasılığını güçlendiriyor.

Ancak böyle bir anlaşmanın, Amerikan yaptırımlarını aşmak ve doların 50 yıllık tekeline son vermek anlamına geleceği gerçeği, Avrupa başkentlerinde sessizliğe neden oluyor. İran’ın teklifi, Avrupa Birliği'nin "stratejik özerklik" hedefine yönelik önemli bir adım olarak da değerlendiriliyor. Özellikle Trump yönetiminin başlamasından bu yana, Avrupa liderleri sıkça kıtanın özerkliği konusunu gündeme getiriyor. Bu eğilimin Hürmüz meselesinde ne kadar etkili olacağı ise henüz netlik kazanmadı.