İran, İsrail ve ABD ile artan askeri gerilimde geleneksel bir zafer peşinde değil; esas hedefi kendi varlığını sürdürmek. İslam Cumhuriyeti'nin liderleri ve askeri komutanları yıllardır bu çatışmaya hazırlanmaktaydı.

Bölgesel Çatışma Dinamikleri

İran, bölgesel hedefleri doğrultusunda İsrail veya ABD ile doğrudan çatışmanın kaçınılmaz olduğunu ve böyle bir savaşın her iki tarafı da içine çekeceğini kabul ediyor. Bu durum, geçen yaz gerçekleşen 12 günlük savaşta ortaya çıktı; İsrail'in ilk saldırısının ardından ABD de müdahil oldu.

Mevcut gerilimde, İran eş zamanlı hava saldırılarına maruz kaldı. ABD ve İsrail'in üstün teknolojisi, gelişmiş istihbarat yetenekleri ve askeri donanımı göz önünde bulundurulduğunda, İranlı stratejistlerin doğrudan bir savaş zaferi planladığını düşünmek gerçekçi olmaz.

İran'ın Dayanıklılık ve Caydırma Stratejisi

İran, caydırıcılık ve dayanıklılık üzerine kurulu bir strateji izliyor. Son on yılda, bölgedeki katmanlı balistik füze kapasitesi, uzun menzilli insansız hava araçları ve müttefik silahlı grupların ağına büyük yatırımlar yaptı.

İsrail, ABD anakarasının korunaklı olduğunu bilirken, bölgedeki Amerikan üslerinin, özellikle komşu Arap ülkelerindeki üslerin ulaşılabilir olduğunu farkında. İsrail, İran füzelerinin ve insansız hava araçlarının menzili içerisinde yer alıyor ve son çatışmalar hava savunma sistemlerinin delinebileceğini gösterdi.

Ekonomik ve Psikolojik Unsurlar

İran'ın hesaplamalarında savaş ekonomisi önemli bir yer tutuyor. İsrail ve ABD'nin kullandığı füze önleyiciler, İran'ın kullandığı birçok insansız hava aracı ve füzeden daha pahalı. Uzun süreli çatışmalar, ABD ve İsrail'i düşük maliyetli tehditlere karşı yüksek değerli varlıklarını kullanmaya zorluyor.

Enerji alanı da savaş ekonomisinde kritik rol oynuyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve doğalgaz sevkiyatında kritik bir geçiş noktası. İran, bu dar Körfez suyolunu tamamen kapatmak zorunda değil; inandırıcı tehditler ve sınırlı aksaklıklar bile fiyatları yükseltebilir ve böylece uluslararası baskıyı artırarak gerilimin azaltılmasına yol açabilir.

Bölgesel Saldırılar ve Riskler

Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Umman ve Irak gibi ülkelerdeki füze ve İHA saldırıları, ABD güçlerine ev sahipliği yapan bu ülkelerin Washington'a operasyonları sınırlandırması ya da durdurması için bir mesaj niteliğinde olabilir. Ancak bu durum tehlikeli bir kumar. Saldırıların yayılması, düşmanlıkların sertleşmesine ve bu ülkelerin ABD-İsrail kampına daha sıkı bağlanmasına yol açabilir.

Komuta Yapısı ve Operasyonel Zorluklar

Yerel komutanların bağımsız hareket edebileceği haberleri, komuta yapılarında sorunlar olduğu anlamına gelmiyor. İran'ın özellikle İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) içindeki askeri doktrini, ağır saldırılar altında sürekliliği sağlamak için merkezi olmayan yapılar barındırıyor.

İletişim ağları elektronik saldırılara karşı savunmasız durumda. ABD ve İsrail'in hava üstünlüğü nedeniyle merkezi komuta sınırlı. Bu koşullarda hedef listelerinin önceden onaylanması ve fırlatma yetkisinin delegasyonu, üst düzey komutanların kaybına karşı alınmış kasıtlı önlemler olabilir.

Bu yapı, üst düzey Devrim Muhafızları yetkililerinin öldürülmesine ve hatta ABD-İsrail ortak saldırısında İran dini lideri Ali Hamaney'in hedef alınmasına rağmen operasyonların devam etmesini açıklayabilir. Ancak dağıtık yapı bazı riskler de taşıyor; yanlış hedeflere saldırı ve hatalı hesaplamalar olasılığı artıyor.

Uzun Süreli Dayanıklılık ve Belirsizlik

İran'ın stratejisi, rakiplerinin katlanabileceği acı ve maliyetten daha uzun süre dayanabileceği inancına dayanıyor gibi görünüyor. Bu durumda hesaplanmış bir tırmanma söz konusu olabilir: dayanma, misilleme, genel çöküşü önleme ve karşı tarafın siyasi kırılmalarını bekleme.

Ancak dayanıklılığın sınırları var. Füze stokları sınırlı, üretim hatları saldırı altında. Mobil fırlatma rampaları hedef halindeyken bunların değiştirilmesi zaman alıyor. Aynı durum rakipler için de geçerli; İsrail hava savunmalarına tamamen güvenemiyor ve her ihlal kamuoyunda endişe yaratıyor.

ABD ise bölgesel tırmanma, enerji piyasası oynaklığı ve operasyonların maliyeti gibi faktörleri göz önünde bulundurmak zorunda. Görünüşe göre her iki taraf da zamanın kendi lehine işlediğini düşünüyor, ancak bu durumun sürdürülebilirliği belirsiz.

İslam Cumhuriyeti'nin zafer kazanmasına gerek yok; sadece ayakta kalması yeterli. Ancak bu hedefe ulaşılması ve İran'ın komşularıyla kalıcı olarak yabancılaşmadan bunu başarabilmesi halen belirsizliğini koruyor. Bu gelişmelerin detayları için ABD ve İsrail’in saldırıları sonrası Tahran’daki yıkım haberini inceleyebilirsiniz.

Bu haber BBC gazetecileri tarafından hazırlanmış ve kontrol edilmiştir. Pilot proje kapsamında çevirisinde yapay zekadan destek alınmıştır.