Orta Doğu’da ABD ve İsrail tarafından İran’a yönelik başlatılan çatışmalar beşinci gününe girdi. Washington yönetimi, İran ile devam eden nükleer müzakereler esnasında Cumartesi günü İsrail ile birlikte geniş çaplı hava saldırıları düzenledi.

Bu operasyonlarda, 1989’dan beri İran’ın dini lideri olan Ali Hamaney’in de aralarında bulunduğu çok sayıda üst düzey yönetici hayatını kaybetti. İran’da bir ilkokula yapılan saldırıda ise ölen çocuk sayısı 160’a yükseldi. Saldırılar sonrası bölgedeki gerilim önemli ölçüde arttı.

İran’ın Karşılık Operasyonları

Tahran yönetimi, hava operasyonları ile karşılık verdi. İran’ın balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla İsrail şehirlerine saldırdığı bildirildi. Ayrıca Bahreyn, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar ve Irak’taki ABD varlıkları da İran’ın hedefi oldu.

Pazartesi sabahı İsrail ordusu, Hizbullah’ın İsrail’e füze ve İHA saldırıları düzenlediğini açıklayarak Lübnan genelinde operasyon başlattığını duyurdu. Beyrut’ta patlama sesleri duyulurken, İsrail’in kentin güney banliyölerini vurduğu bildirildi. Karşılıklı saldırılar devam ediyor.

Trump’tan Yönetim Değişikliği Açıklaması

ABD Başkanı Donald Trump, saldırıların ardından iktidarın İran yönetimi içinden birine geçmesinin en uygun seçenek olabileceğini belirtti. Trump, savaş sonrası İran’da oluşabilecek yönetim boşluğuna dikkat çekerek, ülkeyi yönetmek için mevcut sistem içerisinden birinin öne çıkmasının daha gerçekçi olduğunu ifade etti. Ayrıca, daha önce liderlik potansiyeli gösteren bazı kişilerin saldırılarda öldüğünü aktardı.

Operasyonların Kapsamı ve Etkileri

ABD yönetimi, operasyonların İran’ın nükleer ve askeri kapasitesini zayıflatmayı amaçladığını savunurken, savaşın İran’daki siyasi dengeleri nasıl etkileyeceği halen belirsizliğini koruyor.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’ndan (CENTCOM) Amiral Brad Cooper, savaşın başından itibaren İran’da yaklaşık 2 bin hedefin vurulduğunu açıkladı. Cooper, Cumartesi günü başlatılan operasyonun ilk 24 saatinde gerçekleştirilen saldırı sayısının, 2003’te Irak’a karşı yapılan "shock and awe" bombardımanının ilk günündeki saldırıların neredeyse iki katı olduğunu belirtti.

Amiral Cooper, operasyonların "bir nesilde bölgede kurulan en büyük ateş gücü yığınının parçası" olduğunu ifade etti.

İran Donanması Ağır Darbe Aldı

ABD ordusu, operasyonlar kapsamında İran donanmasının ciddi zarar gördüğünü duyurdu. Cooper, şu ana kadar 17 İran savaş gemisinin imha edildiğini ve ABD’nin İran donanmasını tamamen etkisiz hale getirmeyi hedeflediğini söyledi. İran’ın uzun yıllardır uluslararası deniz taşımacılığını rahatsız ettiğini belirten Cooper, şu anda Basra Körfezi, Hürmüz Boğazı ve Umman Körfezi’nde seyir halinde tek bir İran gemisi bulunmadığını iddia etti.

ABD Başkanı Trump ise gerekirse ABD donanmasının Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol tankerlerine refakat edeceğini açıkladı. Bu adım, savaşın yol açtığı enerji fiyatlarındaki artışı kontrol altına alma girişiminin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

İran’da Can Kaybı ve Enerji Piyasalarındaki Etkiler

İran Kızılayı verilerine göre savaşın başlamasından bu yana en az 787 kişi hayatını kaybetti. En büyük can kaybı, Cumartesi günü Minab kentinde bir kız ilkokuluna düzenlenen saldırıda gerçekleşti; burada 168 kişi öldü.

İsrail ise İran’da füze rampaları, hava savunma sistemleri ve askeri altyapıyı hedef alan geniş çaplı saldırılar başlattığını açıkladı.

Savaş, küresel enerji piyasalarında da ciddi dalgalanmalara sebep oldu. İran’ın gemilere ve enerji tesislerine yönelik saldırıları ve Körfez’deki seyir seferlerinin aksaması nedeniyle Orta Doğu’dan enerji ihracatı büyük ölçüde durdu. Katar’dan Irak’a kadar birçok ülkede üretim kesintileri yaşandı. Tokyo borsasında Nikkei 225 endeksi Çarşamba günü erken işlemlerde yaklaşık yüzde 1,7 düştü. Güney Kore’de Kospi endeksi ise Salı günü yaşanan yüzde 7,2’lik düşüşün ardından yüzde 3,1 daha geriledi. ABD piyasalarının ise açılışta yatay seyretmesi bekleniyor.

Bölgesel Gerilim Artıyor

Birleşmiş Milletler, İsrail’in Lübnan’daki yoğun hava saldırıları nedeniyle en az 30 bin kişinin yerinden edildiğini bildirdi. ABD Başkanı Trump, İngiltere Başbakanı Keir Starmer’ı eleştirerek, ABD kuvvetlerinin İngiliz üslerini kullanmasına izin verilmesinin birkaç gün sürdüğünü söyledi. Trump, Starmer için “Bu, karşı karşıya olduğumuz Winston Churchill değil” ifadelerini kullandı.

Kanada Başbakanı Mark Carney ise çatışmaların hızla azaltılması çağrısında bulunarak, tüm tarafların uluslararası hukuka saygı göstermesi gerektiğini vurguladı.

U.S. Navy guided-missile destroyers are delivering unrelenting, overwhelming firepower from regional waters. DAY and NIGHT.