İnsanlık tarihindeki hataların tekrar edilmesi, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşta da kendini gösteriyor. Bölgedeki petrol ve doğalgaz sahalarının hedef alınmasıyla yeni ve kirli bir aşamaya geçen çatışmanın sonucu halen belirsizliğini koruyor. ABD, savaşın başında hesaba katmadığı Hürmüz Boğazı denkleminde sıkışmış durumda.

Tanker Savaşı’nın Başlangıcı ve İlk Kurban

Yakın geçmişte benzer bir enerji krizi, 1980-88 yılları arasında İran ve Irak arasında yaşanan savaşta ortaya çıktı. Bu dönemde silah endüstrileri dışında net bir kazanan olmayan çatışmanın en önemli safhalarından biri de Tanker Savaşı oldu. Irak’ın petrol tankerlerini hedef almasıyla başlayan bu savaş, Basra Körfezi ile Hürmüz Boğazı’nı uzun süre çatışma alanına çevirdi ve bugün yaşanan koşulların temelini oluşturdu.

İlginç şekilde, bu çatışmanın ilk mağduru bir Türk gemisiydi. 1982’de Irak bombalarının hedefi olan İran’a ait Harg Adası’nda petrol yükleyen Atlas I tankeri, bu saldırıyla zarar gördü. Ardından iki taraf da karşı tarafın ticari gemilerini vurmaya başladı. Bu olaylar, İran Savaşı 15. Gününde: Petrol Tesisleri Hedefte başlıklı makalede detaylı şekilde anlatılmaktadır.

Çatışmaların Alevlenmesi ve Hürmüz Stratejisi

1985’te çatışmalar yoğunlaştı. Irak lideri Saddam Hüseyin, İran’ı Hürmüz Boğazı’nı kapatmaya zorlayarak ABD’yi kendi yanına çekmeyi amaçladı. Ancak boğazın kapanması ekonomik olarak İran’ın da aleyhineydi. İran, döşediği mayınların yanı sıra tanksavar roketleri kullanarak karmaşık bir savunma stratejisi uyguladı.

Bu sırada tarafsız kalan Kuveyt, Basra Körfezi ve Hürmüz’den petrol taşımak için uluslararası destek çağrısında bulundu. İlk yanıtı Rusya verirken, ABD Sovyetlerin bölgedeki etkisini azaltmak için Fransa ve İngiltere’den yardım talep etti.

Amerikan Operasyonu ve Enerji Krizinin Tırmanışı

ABD’nin Earnest Will (Ciddi İrade) adlı operasyonu kapsamında 30 savaş gemisinden oluşan bir güç, Kuveyt petrol tankerlerinin Amerikan bayrağı altında Hürmüz ve Basra Körfezi’nden geçmesini sağlamaya çalıştı. Ancak mayın taraması yetersizdi; MV Bridgeton adlı Kuveyt tankeri mayına çarptı. Dev tanker batmadan ilerlese de, daha savunmasız olan Amerikan savaş gemileri onun dümen suyundan geçmek zorunda kaldı. Bu durum Amerikan donanmasının imajına zarar verdi ve bölgeye daha fazla güç yığılmasına yol açtı.

Bu yığılma ABD ile İran arasında sıcak çatışmayı tetikledi. Petrol sahalarının vurulması yeni bir enerji krizine neden oldu. İran donanması ağır hasar alırken, ABD Hürmüz’de iki yanlış hesap yaptı:

• Hürmüz Boğazı’nın kapatılması İran’ın çıkarına değildir. Bu durum, enerji tesislerine yapılan saldırılar gibi, İran’ın krizi tırmandırmak istediğinde anlamsız olur. İran bugün bu taktiği kullanıyor.

• Petrol piyasası Hürmüz’deki sorunlara uyum sağlayabilir. ABD, İran-Irak savaşı sırasında böyle düşünüyordu ve muhtemelen Trump dönemindeki İran saldırısının arkasında da bu yanlış hesap yer alıyor. Bu konuda ABD Başkanı Trump’ın İran donanması ile ilgili açıklamaları Trump: İran'ın Donanması İki Hafta Önce Vardı, Şimdi Yok başlıklı makalede yer almaktadır.

Peygamber Devesi Operasyonu ve Sivil Uçağın Vurulması

1988’de Kuveyt petrol tankerlerini koruma amacıyla Hürmüz çevresinde yığılan Amerikan donanması, İran mayınlarının hedefi oldu. Güdümlü füze firkateyni Samuel B. Roberts mayına çarparak ağır hasar aldı. ABD, buna karşılık "Bir Gün Savaşı" olarak da bilinen Peygamber Devesi Operasyonu’nu başlattı.

Operasyon sırasında ABD, İran’ın Körfez’de Çin yapımı CSSC-2 "Silkworm" gemisavar füzeleri satın almasına karşılık verdi. Operasyonun İran’a maliyeti ağır oldu; İran filosunun yarısı yok edildi ve askeri kırılganlığı ortaya çıktı. Sonrasında İran, Irak ile barış anlaşması imzalayarak sekiz yıllık savaşa son verdi.

Peygamber Devesi Operasyonu’nun en acı sonucu ise, 290 yolcu taşıyan sivil bir uçağın Hürmüz üzerinde Amerikan füzesiyle vurulmasıydı. ABD donanmasına ait USS Vincennes’in komutanı William C. Rogers’ın emriyle fırlatılan füzeler, yanlışlıkla İran’a ait bir F-14 savaş uçağı sanılan yolcu uçağını hedef aldı. İçinde 66’sı çocuk olmak üzere 290 kişi hayatını kaybetti. ABD olayı yanlışlıkla gerçekleştiğini savundu ancak özür dilemedi. Komutan Rogers ise 1990’da "Liyakat Nişanı" ile ödüllendirildi.

Kaynak: Hürriyet, 21 Mart 2026