ABD ve İsrail tarafından İran'a yönelik saldırının etkileri, savaş sahasının ötesine hızlıca yayıldı. Çarşamba günü İran Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nın 39 kilometrelik suyolunda tam kontrol sağladığını açıklayarak, geçiş yapan tüm gemilere saldıracaklarını bildirdi.

ABD Başkanı Donald Trump ise tankerlerin boğazdan güvenli geçişini temin etmek için donanmayı hızla görevlendireceğini duyurdu. Bu hamle, Amerikan ve İran güçlerini bölgenin en kritik deniz yollarında doğrudan karşı karşıya getirebilir.

Rusya'nın Stratejik Avantajı

Yaşanan gelişmelere sessiz kalıp memnuniyetle izleyen taraf ise büyük olasılıkla Rusya. Atlantik Konseyi Küresel Enerji Merkezi'nin kıdemli uzmanlarından Andrei Covatariu, Euronews'e yaptığı açıklamada, Çin'in ham petrol ithalatındaki devam eden talebin artık büyük ölçüde Rusya tarafından karşılandığını, İran ve Venezüella'nın bu talebi karşılamada yetersiz hale geldiğini belirtti.

Bu kriz, Brüksel'in Rus gazına olan bağımlılığı azaltma çabalarının tam ortasında, Avrupa'nın Rus doğal gazına yeniden bağımlı hale gelme riskini gündeme getiriyor. Covatariu, "Avrupa stratejik rezervlerini doldurmak zorunda olduğu için, bazı AB ülkelerinin Rus gazı ithalatındaki kısıtlamaların ertelenmesini veya muafiyet tanınmasını talep edebileceğini" söyledi.

Kremlin açısından durum sadece bununla sınırlı değil. Moskova, mevcut indirimli petrol satışlarını azaltmak yerine sürdürerek, bu dönemi Pekin üzerinde nüfuzunu artırmak için bir fırsat olarak değerlendirebilir. Covatariu, "Bu, Kremlin'in jeopolitik bir stratejisi olabilir; indirimleri koruyarak Çin üzerindeki nüfuzunu artırmak" ifadelerini kullandı.

Hürmüz Boğazı'nda Deniz Ticareti Durdu

Hürmüz Boğazı, küresel petrol ve gaz taşımacılığının kritik bir noktası olarak ön plana çıkıyor; dünya petrol sevkiyatının yaklaşık %20'si ve LNG arzının %30'u bu geçitten gerçekleşiyor. Günlük ortalama 20 milyon varil petrol buradan geçiyor.

Şu anda, Fars Körfezi ile Umman Körfezi arasında boğazın her iki tarafında yüzlerce tanker beklemede bulunuyor. Sigorta şirketleri ve gemi işletmecileri, tehdidin ciddiyetini değerlendirmek üzere bekliyor.

Asyalı petrol ithalatçıları için durum şimdiden somutlaşmış durumda. QatarEnergy'nin satışlarının %82'si Çin, Güney Kore ve Hindistan'a giderken, şirket 4 Mart'ta mücbir sebep ilan etti. Bu, olağanüstü koşullar altında tarafları sözleşmeden doğan yükümlülüklerinden kurtaran hukuki bir mekanizma.

Covatariu, "Bu hamle, bölgedeki üretim, depolama ve taşımacılıktaki kesintilerin ve risklerin açık bir göstergesi olduğu gibi, sözleşmelerin tarafları bu tür durumlarda koruduğu dikkate alındığında mantıklı bir ticari adım" dedi.

Hukuki ve Stratejik Boyutlar

Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, uluslararası hukukun seyir özgürlüğünü güvence altına alan kurallarına aykırı. Ancak analistler, hukuki boyutun asıl endişe olmadığını düşünüyor. Covatariu, "Boğazın kapatılması hukuken uluslararası hukukla çelişse de, esas mesele kısmi ya da tam kesinti yaratma kapasitesi ve en azından kesinti korkusu yaratma gücüdür. Bu dahi deniz taşımacılığı ve sigorta primlerinin yüksek kalması için yeterlidir" diye açıkladı.

İran'ın bu tehdidi sürdürme gücünün, saldırı başlatma ve devam ettirme kapasitesiyle doğrudan bağlantılı olduğunu vurgulayan Covatariu, bu kapasite azaldığında Hürmüz Boğazı'ndaki kesinti riskinin de düşeceğini belirtti.

Küresel Enerji Piyasalarına Etkileri

Kısa vadede küresel stratejik rezervler nispeten yeterli görünse de, Hürmüz'deki aksama birkaç haftayı geçerse durum hızla kötüleşebilir. Bu senaryo fiyatlarda ani yükseliş, perakende maliyetlerinde artış ve sonuçta tüketiciler ile sanayide talepte ciddi azalma anlamına geliyor.

Uzman, "Saldırıların kapsamı ve fiziksel kesintiler, Hürmüz Boğazı'nın tıkanmasıyla birlikte geniş ölçekli doğrulanırsa ve bu durum birkaç haftadan uzun sürerse, fiyatlarda fırlama, perakende fiyatların yükselmesi ve nihayetinde talepte erime söz konusu olur" diyerek sürenin belirleyici olduğuna dikkat çekti.

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik tehditlerine dair detaylar için Rubio'nun İran balistik füze kapasitesi açıklamalarını inceleyebilirsiniz.

İran'ın bölgesel stratejik durumu ve liderlik belirsizliği hakkında daha fazla bilgi almak için İran'daki yeni dönem ve bölgesel gelişmeler değerlendirmesi faydalı olacaktır.