İsrail, yaklaşık iki yıl sonra kısıtlı şekilde açılan Refah Sınır Kapısı üzerinden Gazze Şeridi'ne dönüş yapmak isteyen Filistinlilere yönelik baskılarını artırıyor. Dönüşü engellemek amacıyla bazı Filistinlilere "muhbirlik" teklifinde bulunuluyor veya Mısır'a geri dönmemeleri halinde "mal varlıklarına el konulacağı" tehdidi yapılıyor.

BM İnsan Hakları Ofisi'nin 5 Şubat Raporu

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi, 5 Şubat'ta yayımladığı açıklamada, Gazze'ye dönen Filistinlilerin İsrail destekli Ebu Şebab milisleri tarafından kelepçelendiği, gözlerinin bağlandığı ve tehdit edildiğine dair kanıtlar bulunduğunu duyurdu. Filistinlilerin sınırda Ebu Şebab milisleri tarafından karşılandıktan sonra İsrail ordusunun kontrol noktasına götürüldükleri belirtildi.

Açıklamada, Refah Sınır Kapısı'ndan Gazze'ye geçiş yapanların alıkonulduktan sonra ellerinin kelepçelendiği, gözlerinin bağlandığı ve mal varlıklarına el konulmakla tehdit edildikleri ifade edildi. Ayrıca, dönüş yapanların fiziki şiddetin yanı sıra aşağılayıcı üst aramalara maruz kaldıkları, sağlık hizmetine ihtiyaç duyanların taleplerinin dikkate alınmadığı ve tuvalet kullanımlarının engellendiği bildirildi.

Baskı ve Tehditler

Filistinlilere, aileleriyle birlikte Mısır'a geri dönmeleri veya İsrail lehine muhbirlik yapmayı kabul etmeleri için para teklif edildiği de raporda yer aldı. Bu uygulamaların, Filistinlilerin zorla terk ettikleri bölgelere geri dönme haklarını kullanmalarını önleyen baskıcı tedbirler olduğu vurgulandı.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği temsilcisi Ajith Sunghay, uluslararası toplumun Gazze'deki tüm eylemlerin uluslararası hukuka uygun olmasını sağlaması gerektiğini belirtti. Sunghay, iki yıl süren yıkım sonrası Filistinlilerin ailelerine ve evlerine güvenli ve onurlu şekilde dönebilmesi gerektiğini söyledi.

Çoklu Kontrol Noktaları

Gazze'ye dönenlerin beş farklı kontrol noktasından geçmek zorunda kaldığı, bu noktaların Mısır, Filistin yönetimi, Avrupa Birliği temsilcileri, İsrail destekli milisler ve İsrail ordusundan oluştuğu açıklandı. İsrail devlet televizyonu KAN, 11 Şubat'ta, Refah Sınır Kapısı'ndaki geçişlerde Ebu Şebab milislerinin üst aramalara katılmasına izin verildiğini aktardı.

İsrail'in Milis Desteği

Yedioth Ahronoth gazetesi 6 Şubat tarihli haberinde, İsrail'in Gazze Şeridi'nde silahlı milislere gizlice para ve silah sağladığını ve onlara koruma sunduğunu belirtti. Haberde, bu milislerin İsrail ordusunun varlığını sürdürdüğü bölgelerde görev yaptığı, Hamas mensuplarının bulunabileceği tünel ve enkaz alanlarına gönderilebildiği ifade edildi.

Hak İhlalleri ve Hukuki Uyarılar

İsrail'deki Arap Azınlıkların Hakları Hukuk Merkezi (Adalah) ve Gisha-Maslak Merkezi, Refah üzerinden Gazze'ye dönmek isteyenlere yönelik kötü muamele ve hukuka aykırı kısıtlamaların durdurulmasını talep etti. Ortak açıklamada, uygulamaların zorla yerinden edilme anlamına geldiği belirtildi. İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, Başsavcı Gali Baharav-Miara ve Askeri Savcılığa acilen mektup gönderildiği ifade edildi.

Tanıklıklara göre, yaşlı ve çocukların da bulunduğu kişiler elleri ve gözleri bağlanarak sert askeri sorgulamalara tabi tutuluyor, kişisel mülklerine el konuluyor. Bazı grupların İsrail ordusuyla koordineli şekilde Filistinlileri alıkoyduğu ve tutuklama tehdidiyle baskı uyguladığı vurgulandı. Bu durumun uluslararası hukukun güvence altına aldığı geri dönüş hakkının ihlali olduğu belirtildi. Ayrıca, geri dönüşün engellenmesinin Cenevre Sözleşmeleri uyarınca yasaklanan zorla yerinden edilme suçuna teşkil edebileceği uyarısı yapıldı.

Sahadaki Tanıklıklar

Filistinli Adil İmran sosyal medyada yaptığı paylaşımda, silahlı kişilerin otobüsleri durdurup askeri araçlarla Refah ile Han Yunus arasındaki Morag bölgesine götürdüğünü, burada arandıktan sonra İsrail ordusuna teslim edildiklerini anlattı. Emani İmran ise silahlı grupların eşyalarına el koyduğunu ve İsrail askerlerinin tek tek sorgulayarak Gazze'den ayrılma ve geri dönüş nedenlerini sorduklarını belirtti.

Mısır'daki uzun tedavi sürecinin ardından dönen yaşlı bir Filistinli kadın, otobüslerinin askeri araçlarla kuşatıldığını, İsrail ordusunun kontrolündeki bir bölgeye götürülüp yaklaşık üç saat sorgulandığını aktardı. Sorguda savaşta ölen kişiler hakkında sorular sorularak korku yayılmaya çalışıldığı ifade edildi.

Geri Dönmek İçin Bekleyenler

Mısır ve İsrail medyasında, günlük 50 kişinin geçişi konusunda anlaşmaya varıldığı iddia edilse de uygulamada bu sayıya ulaşılamadığı bildirildi. Gazze'deki insani durum ve sağlık sistemindeki yıkım nedeniyle 22 bin yaralının tedavi için dışarı çıkması gerekirken, yaklaşık 80 bin Filistinlinin Gazze'ye dönmek için isimlerini kaydettirdiği belirtiliyor.

Bu durum, İsrail'in yıkımına rağmen Filistinlilerin topraklarına dönme ve bağlanma kararlılığını gösteriyor. 10 Ekim 2025'te yürürlüğe giren ateşkes anlaşmasının ilk aşamasında sınır kapısının açılması öngörülse de Tel Aviv yönetiminin bu yükümlülükten kaçındığı ifade ediliyor.

Gazze Hükümetinin Medya Ofisi, 11 Şubat'ta yaptığı açıklamada, 2-10 Şubat tarihlerinde Refah Sınır Kapısı'ndan geçmesi beklenen 1800 kişiden yalnızca 488'inin geçiş yapabildiğini belirtti. Bunlardan 275 kişi Gazze'den Mısır'a geçerken, 213 kişi Gazze'ye giriş yaptı. Ayrıca Refah'tan 26 kişinin Mısır'a geçişine izin verilmediği kaydedildi.

Birleşmiş Milletler Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı Genel Komiseri Philippe Lazzarini, İsrail'in ajansı kaldırmak için siyasi baskılarını sürdürdüğünü belirtti. Gazze'deki insani kriz ve bölgedeki eğitim sorunlarına dikkat çekti.

UNRWA'nın faaliyetleri ve bölgedeki siyasi baskılar, Gazze'deki Filistinlilerin yaşadığı zorlukların anlaşılması açısından önem taşıyor.