Günlük hayatta sıkça karşılaştığımız bir kimyasal madde olan di-2-etilheksilftalat (DEHP), dünya genelinde yaklaşık 2 milyon erken doğuma yol açmış olabilir. Bu madde, kozmetik ürünleri, deterjanlar, böcek kovucular ve diğer ev eşyalarında bulunuyor ve mikroskobik parçacıklar halinde gıda, hava ve toz yoluyla vücuda giriyor.

DEHP ve Sağlık Üzerindeki Etkileri

New York Üniversitesi Langone Health'ten araştırmacıların yürüttüğü yeni bir çalışma, DEHP'nin erken doğumlarla bağlantısını ortaya koydu. Daha önce kanser, kalp hastalıkları ve kısırlık gibi birçok sağlık sorunuyla ilişkilendirilen bu toksinin, erken doğuma olan katkısı ise kapsamlı olarak incelenmemişti.

Çalışmanın kıdemli yazarı ve Pediatri Profesörü Leonardo Trasande, "Tehlikeli kimyasallarla tehlikeli bir Whac-A-Mole oyunu oynuyoruz," ifadelerini kullandı.

Erken Doğum ve DEHP Maruziyeti

Araştırmacılar, 2018 yılında DEHP'nin yaklaşık 1,97 milyon erken doğuma ve dünya çapında 74 bin bebek ölümüne katkıda bulunduğunu tahmin ediyor. Bilim insanları, DEHP gibi ftalatların hamileliği düzenleyen hormonları bozarak erken doğum riskini artırabileceğini belirtiyor. Bu kimyasallar plasentada iltihaplanma ve stres yaratabilir veya plasentanın işleyişini etkileyerek doğumun zamanından önce gerçekleşmesine yol açabilir.

Her ne kadar mekanizmalar tam olarak aydınlatılamamış olsa da, DEHP ve benzeri kimyasallar yaygın olarak "endokrin bozucu" olarak kabul ediliyor ve fetal gelişime müdahale edebiliyor.

Erken Doğumun Küresel Önemi

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, 37. haftadan önce dünyaya gelen bebeklerin yaşam boyu öğrenme ve gelişimle mücadele etme riski artıyor. Ayrıca erken doğum, bebek ölümlerinin önde gelen nedenleri arasında yer alıyor.

Bölgesel Maruziyet Farkları

Çalışma, DEHP maruziyetinin dünya genelinde eşit dağılım göstermediğini ortaya koydu. Hızlı sanayileşme ve artan plastik kullanımı, Ortadoğu ve Güney Asya'da maruziyet seviyelerinin daha yüksek olmasına neden oluyor. Bu bölgeler, DEHP ile ilişkili küresel erken doğum yükünün yarısından fazlasını taşıyor.

Afrika'da ise kayıtlı vaka sayıları daha düşük olmasına rağmen, yenidoğan bebeklerin ölüm olasılığı daha yüksek bulunuyor. Bu durum, bakım hizmetlerine erişimdeki yetersizlikleri yansıtıyor.

Kimyasalların Düzenlenmesi ve Geleceğe Yönelik Endişeler

Araştırma, ftalat maruziyetini prematüre doğumlarla ilişkilendiren önceki küçük ölçekli ve bölgesel çalışmaların ötesine geçerek, 200'den fazla ülkedeki verileri bir araya getiren ilk küresel analiz olma özelliği taşıyor.

Öte yandan, ftalatların genellikle ayrı ayrı ele alındığına dikkat çeken çalışma, DEHP'nin yerine kullanılan DiNP gibi ikame kimyasalların da benzer sağlık riskleri taşıyabileceğini ortaya koydu. Bu durum, zararlı bir kimyasalın başka bir kimyasalla değiştirilmesinin risklerini gündeme getiriyor.

Araştırmacılar, bulguların doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurmadığı uyarısında bulunuyor. Analiz, mevcut maruziyet verileri ve bilinen sağlık risklerini birleştiren modeller üzerine kurulmuş olup, gerçek etkinin daha düşük veya daha yüksek olabileceği belirtiliyor.