Müzisyen, şair ve yazar Selçuk Küpcük, arabesk müziğin yapısal özelliklerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Küpcük, arabeskin eklektik bir form olduğunu ve dünya müziğine açık, oldukça dinamik bir yapıya sahip olduğunu vurguladı.

Çok sayıda albümün yanı sıra "Türk Sinemasında Politik Milliyetçilik", "Türkiye Edebiyat Dergileri Atlası" ve "Modern Türk Şiirinde Bellek Arayışı" gibi eserlerin de sahibi olan Küpcük, Anadolu Ajansı (AA) için hazırlanan "Dünden Bugüne Arabesk" dosya haberinin ikinci bölümünde arabesk müziğin ortaya çıkış sürecini ve Müslüm Gürses üzerinden bugüne gelişini anlattı.

Müslüm Gürses ve Arabesk Üzerine Yazılanlar

Küpcük, Müslüm Gürses hakkında Caner Işık ve Nuran Erol'un "Arabeskin Anlam Dünyası", Serdar Aydın'ın "Müslüm Gürses Üzerine Antibiyografik Bir Kolaj Denemesi" ve Vadullah Taş'ın "Müslüm Gürses Efsanesi" adlı kitaplarının bulunduğunu belirtti. Bu eserlerde Gürses’in albümlerinin analiz edildiğini ve arabeskin sosyolojik öyküsünün işlendiğini ifade etti.

Arabesk Müziğin Tarihsel Evreleri

Küpcük, arabeskin üç evresi olduğunu belirterek, 1950'lerden 1980'e kadar süren ilk dönemi, hem formun inşa edildiği hem de güçlü bir sosyolojik mirasın devralındığı evre olarak tanımladı. O dönemde Anadolu'nun taşra ve kırsal kesiminden büyük kentlerin kenar mahallelerine göç eden, altyapısız semtlerde yaşayan ve fabrikalara minibüslerle taşınan insanların yaşadığı dönemdi. Minibüsler sadece ulaşım aracı değil, aynı zamanda bir metafordu. 1980'lerde arabesk, "minibüs müziği" olarak da anılmıştı. Bu yolculuklarda Orhan Gencebay, Hakkı Bulut, Ferdi Tayfur ve daha sonra Müslüm Gürses dinleniyordu.

İkinci döneme ilişkin olarak ise, 1980 sonrası Anavatan Partisi'nin taşra örgütlenmeleriyle oluşan yeni ekonomik olanakların, Anadolu’dan büyükşehirlerin kenar mahallelerine yerleşen ikinci göç kuşağına görünür paylar sağladığını belirtti. Bu süreci İbrahim Tatlıses figürü üzerinden değerlendiren Küpcük, Tatlıses’in sadece şarkıcı değil, aynı zamanda besteci, müzik şirketi sahibi, sinema yapımcısı ve siyasi tartışmalara katılan bir aktör olduğunu ifade etti. Bu dönemde şarkılar siyasi propaganda amaçlı da kullanılmıştır.

2000’lerde Arabesk ve Sosyolojik Uzlaşı

Küpcük, 1950’den itibaren merkeze doğru ilerleyen sosyolojik sürecin, ekonomik ve kültürel alandaki yükselişle 2000’lerde büyük ölçüde tamamlandığını, bu dönemin en güçlü temsilcisinin Müslüm Gürses olduğunu söyledi. Gürses’in 2004 yapımı "Neredesin Firuze" filminde Bülent Ortaçgil’in "Sensiz Olmaz" şarkısını yorumlamasının, arabeskin merkeze gelişinin de simgesi olduğunu dile getirdi. Ayrıca Gürses’in daha sonra rock şarkıları yorumlamasının, 2000’lerde sadece siyasal değil sosyolojik bir uzlaşıya işaret ettiğini belirtti. Bu uzlaşı, merkezin ve çevrenin birleşmesi anlamına geliyordu ve arabeskin öyküsünü tamamladığını ifade etti.

Arabeskte Baba Figürünün Değişimi ve Rap Müziğin Yükselişi

Küpcük, 2000’den sonra arabeskte "baba" figürünün ortadan kalktığını, Müslüm Baba, Ferdi Baba ve Orhan Baba gibi figürlerin artık müzik sektöründe ve dinleyici katmanında yer almadığını aktardı. Yeni sosyolojinin uluslararası ölçekte ekonomiyle ilişkili olduğunu ve artık arabeskin yakınılacak bir öyküsünün kalmadığını söyledi. Bu dönemin en güçlü temsilcisi olarak yine Müslüm Gürses’i gösterdi. Ayrıca arabeskin tamamladığı öyküyü rap müziğinin devraldığını, kentte yeni oluşan sosyolojik çevrenin dilinin rap olduğunu vurguladı.

Arabesk Müziğin Temsilcileri ve Teknik Altyapısı

Küpcük, Ferdi Tayfur, Orhan Gencebay, Müslüm Gürses ve Hakkı Bulut’un arabesk müzikte önemli isimler olduğunu belirtti. Bu isimlerin temsil güçleri ve sosyolojik dönüşüm bakımından benzer olduklarını ifade etti. İbrahim Tatlıses’in ise farklı bir konumda olduğunu söyledi. Orhan Gencebay’ın 1960’ların ikinci yarısından itibaren armoni, stüdyo müzisyenliği, partisyon yazma ve orkestrasyon gibi teknik altyapıları şekillendirdiğini, stüdyo sanatçılığı kavramının temelinde onun olduğunu aktardı. Ferdi Tayfur ve Hakkı Bulut’un ise daha çok icracı olarak kendi şarkılarını seslendiren sanatçılar olduğunu belirtti.

Arabeske Yönelik Algılar ve Kültürel Etkiler

Küpcük, 1979-1980’lerde toplumun sol kesiminde arabeskin küçümsendiğini ancak Alman müzikolog Martin Greve’nin "Almanya’da Hayali Türkiye’nin Müziği" adlı kitabında, Almanya’daki Türklerin kimliklerini korumak için yıllarca arabesk dinlediğine dair bilgilerin yer aldığını aktardı. Türkiye’de arabeskin Türk kimliğini yozlaştıran bir müzik olarak algılandığına karşın Almanya’da tam tersinin görüldüğünü söyledi.

Arabeskin Evrim Potansiyeli

Küpcük, arabesk müziğin form değiştirebilen, caz ve rap gibi türlerle iç içe geçebilen bir yapı olduğunu belirtti. Eklektik yapısı sayesinde dünya müziğine açık olduğunu ve oldukça dinamik olduğunu vurguladı. 1970’lerden itibaren popçuların da bu dinamizme kayıtsız kalamadığını, Hakkı Bulut ve Orhan Gencebay gibi sanatçıların eserlerinin pop müzikte bile yorumlandığını ifade etti. Arabeskin yalnızca kendisini dönüştürmekle kalmayıp Türk pop müziğini de dönüştürme gücüne sahip bir form olduğunu düşündüğünü belirtti.