ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump döneminde uygulanan ticaret önlemlerine yönelik önemli bir karara imza attı. Kararın ardından Washington merkezli bir federal temyiz mahkemesi, yaklaşık 130 milyar doları (111 milyar euro) aşan ve bazı tahminlere göre 175 milyar doları (150 milyar euro) bulan gümrük vergisi tutarının iadesi konusunu hızlandırmak için dosyayı ABD Uluslararası Ticaret Mahkemesine geri gönderdi.

Federal Temyiz Mahkemesi (Federal Circuit), 2 Mart Pazartesi günü yayımladığı kısa kararda, Adalet Bakanlığı'nın dört aylık erteleme talebini reddetti ve yönetimin seçeneklerini değerlendirebilmesi için dosyanın hızlıca Uluslararası Ticaret Mahkemesine sevk edilmesine karar verdi.

Yüksek Mahkeme Kararının Detayları

ABD Yüksek Mahkemesi 20 Şubat'ta aldığı 6-3 oyla kararında, 1977 tarihli Uluslararası Olağanüstü Ekonomik Güçler Yasası (IEEPA) kapsamında başkana gümrük vergisi koyma yetkisi tanınmadığını tespit etti. Bu kararla 2025'te yürürlüğe giren kapsamlı vergiler hükümsüz kılındı.

Trump yönetimi döneminde uygulanmaya başlanan bu önlemler, ABD'nin ticaret ortaklarından gelen ürünlere yüzde 10'luk karşılıklı taban gümrük vergisi ve Kanada, Meksika, Çin gibi ülkelere yönelik daha yüksek oranlı hedefli vergileri içeriyordu. IEEPA kapsamındaki bu vergiler kısa süre sonra kaldırıldı ve 24 Şubat itibarıyla tahsilatlar durduruldu.

İade Süreci ve Şirketlerin Durumu

Yüksek Mahkeme'nin kararında, olası geri ödemeler ve faiz işlemleriyle ilgili herhangi bir yönlendirme bulunmamaktadır. Bu konunun Uluslararası Ticaret Mahkemesinin takdirine bırakıldığı belirtiliyor.

Karar sonrası yaklaşık 2 bin ithalatçı, haklarını korumak için Uluslararası Ticaret Mahkemesinde iade talepleriyle dava açtı. Küçük işletmelerden büyük şirketlere kadar, FedEx, Revlon, Costco, Reebok gibi firmalar da sürece dahil oldu. İthalatçılar, gümrük vergileri için itirazlarda bulunmak üzere genellikle beyannamelerinin kesinleşmesinden itibaren 180 gün süreye sahip.

Avukatlar, beyanname kesinleşmelerinin çoktan gerçekleştiği durumlarda şirketlerin haklarını koruma yarışının sürece yeni karmaşıklıklar kattığını ve Uluslararası Ticaret Mahkemesinin bu büyük iade operasyonu için dava yönetim çerçevesi oluşturmasının gerekliliğine dikkat çekiyor.

ABD Yönetimi ve İadeler

ABD yönetimi, vergilerin iptal edilmesi halinde iadelerin yapılacağını daha önce duyurmuştu. Ancak Başkan Trump, sürecin yıllar alabilecek uzun yargılamalar içerebileceği uyarısında bulundu. Gecikmelerin ABD Hazine Bakanlığına önemli faiz maliyetleri getireceği ifade edilirken, başarılı başvuruların şirketlerin nakit akışını rahatlatma potansiyeline sahip olduğu belirtiliyor.

Avrupa Birliği'nin Durumu

Avrupa Birliği açısından Yüksek Mahkeme kararı ve temyiz mahkemesi kararı dolaylı faydalar sağlıyor ancak otomatik bir tazminat imkanı sunmuyor. AB menşeli mallar, artık hükümsüz sayılan IEEPA kapsamındaki karşılıklı gümrük vergilerine tabi tutulmuştu ve bu vergiler, Avrupa ürünlerini alan Amerikalı alıcıların maliyetlerini artırmıştı.

Vergilerin geçersiz kılınmasıyla AB ihracatçıları bu ek yükten kurtulmuş oldu. Ancak olası iadeler yalnızca vergiyi ödeyen ABD'li ithalatçılara yapılacak; AB'li şirketler ya da hükümetlerin doğrudan geri ödeme talep etme hakkı bulunmamaktadır. AB ihracatçılarının bu süreçte diplomasi ve uyum yoluyla hareket etmeye devam edeceği belirtiliyor.

Yeni Gümrük Vergisi Düzenlemeleri ve AB Tepkisi

Yüksek Mahkeme kararının hemen ardından ABD yönetimi, 1974 tarihli Ticaret Yasası'nın 122. Bölümü uyarınca tüm ülkelerden gelen mallara yüzde 10 yeni gümrük vergisi getirdi. Bu vergi 150 günlük bir dönem içinde yüzde 15'e çıkarılabilir. Belirli sektörler, örneğin sivil havacılık ürünleri, muafiyet aldı.

Bu gelişmeler üzerine Avrupa Birliği, yakın zamanda müzakere edilen AB-ABD ticaret anlaşmasının onay sürecini askıya aldı ve gerekli görülen alanlarda yeniden müzakere çağrısı yapıldı. AB, Uluslararası Ticaret Mahkemesindeki iade sürecini ve yeni gümrük vergisi yetkilerinin getirebileceği gelişmeleri yakından izliyor.

Genel olarak, geçersiz kılınan IEEPA önlemleri AB için bir miktar rahatlama sağlasa da belirsizlikler devam ediyor. AB kurumları ve şirketlerine doğrudan iade mekanizması olmaması nedeniyle, Avrupalı ihracatçılar süregelen politika ortamında diplomasi ve uyum stratejileriyle yol almaya çalışıyor.