ABD ve İsrail, İran’a karşı yürüttükleri savaştaki stratejilerinde belirgin bir ayrışma yaşanıyor. Savaşın üçüncü haftasına yaklaşılırken, Washington hızlı askeri sonuç ve sınırlı ekonomik maliyet üzerine odaklanırken, Tel Aviv yönetimi İran rejimini kökten değiştirmeyi hedefleyen kapsamlı bir yaklaşım benimsiyor.

Başkan Trump ve Netanyahu’nun Farklı Vizyonları

ABD Başkanı Donald Trump, savaşın başlarında İran halkına doğrudan çağrıda bulunarak hükümetlerini devirmeleri için fırsat tanındığını vurgulamıştı. İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu da benzer şekilde İran halkını yönetimden kurtulmaya davet etmişti. Ancak sahadaki gelişmeler ve savaşın ekonomik etkileri, iki müttefikin önceliklerinde giderek farklılaşma olduğunu gösteriyor.

Washington, operasyonun hızla sonuçlanmasını ve küresel ekonomik dengelerin korunmasını ön planda tutarken, İsrail daha agresif bir tutumla İran’daki siyasi yapıyı tamamen yıkmayı amaçlıyor.

Uzman Görüşü: Stratejik Uyuşmazlık

İstanbul Aydın Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Dış Politika Uzmanı Yeliz Albayrak, savaşın ilk haftasında yaptığı değerlendirmede, Trump’ın pragmatik düşündüğünü ve ekonomik dengeleri gözettiğini belirtti. Albayrak, Trump’ın Çin ve Rusya’nın İran’dan uzaklaştırılması gerektiğine inandığını ve enerji kaynaklarının kendi şartları üzerinden yönetilmesini istediğini ifade etti.

İsrail’in ise Orta Doğu’daki istikrarsızlığı sürdürerek bölge ülkelerine nüfuz edecek yayılmacı politikalar peşinde olduğunu dile getiren Albayrak, iki tarafın ortak operasyon yürütseler de hedeflerinin farklı olduğunu savundu. Ayrıca, rejim değişikliğinin içeriden organize edilme ihtimalinin İsrail’in işine yarayacağını ve muhalefet için lider belirlenmiş olabileceğini ekledi.

Gerilimi Tırmandıran Kritik Saldırı

İsrail’in İran’ın Basra Körfezi’ndeki Güney Pars doğalgaz sahasına düzenlediği saldırı, iki ülke arasındaki görüş ayrılıklarını görünür kıldı. Bu saha, İran ve Katar arasında paylaşılan dünyanın en büyük doğalgaz rezervlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Trump, saldırı sonrası ABD’nin operasyon hakkında bilgi sahibi olmadığını ve Katar’ın rolü olmadığını açıklasa da, birçok ABD ve Ortadoğu yetkilisi İsrail’in Washington’ı önceden bilgilendirdiğini söyledi. Saldırı sonrası enerji piyasalarında dalgalanmalar yaşandı, petrol fiyatları yükseldi, İran ve Suudi Arabistan’ın misilleme saldırıları bölgesel gerilimi artırdı.

ABD İçinde Tartışmalar ve Hedef Farklılıkları

Washington Post’un haberine göre, Trump savaşın yarattığı yıkıcı etkileri başarı olarak görürken, küresel ekonomideki olumsuz sonuçlardan endişe ediyor. Savaş, 13 Amerikalının ölümüne yol açtı ve kamuoyunda sınırlı destek aldı. Trump’ın karar alma sürecindeki dalgalanmalar, ABD’nin savaş hedefleri konusunda belirsizlik yaratıyor.

Beyaz Saray, operasyonun net hedeflere sahip olduğunu savunuyor. ABD’li yetkililer, "Destansı Öfke Operasyonu"nun dört ana hedefi olduğunu belirtiyor: İran’ın balistik füze programının yok edilmesi, donanmasının etkisiz hale getirilmesi, bölgesel müttefik ağının dağıtılması ve İran’ın nükleer silah elde etmesinin kalıcı olarak engellenmesi. Ancak rejim değişikliği açıkça hedefler arasında yer almıyor, bu da İsrail ile ABD arasındaki temel görüş ayrılığını ortaya koyuyor.

Washington’da İsrail Etkisi ve İç Politik Gerilimler

Washington’daki tartışmaların odağında İsrail’in rolü var. Netanyahu’nun Trump yönetimini İran’a saldırmaya ikna ettiği yorumları, ABD’de “Önce Amerika” çizgisini savunan kesimlerin tepkisini çekti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun İsrail’in kararlılığının Washington’ı harekete geçirdiğine dair açıklamaları tartışmaları alevlendirdi.

Bu tartışmalar, terörle mücadele politikalarından sorumlu üst düzey yetkili Joe Kent’in istifasıyla derinleşti. Kent, istifa açıklamasında ABD’nin İsrail ve güçlü Amerikan lobisinin baskısıyla Orta Doğu’da yeni bir savaşa sürüklendiğini iddia etti.

İsrail’in Askeri Stratejisi ve Sahadaki Durum

Askeri veriler, İsrail’in operasyonlarını büyük ölçüde İran’ın iç güvenlik yapısını hedef alacak şekilde planladığını gösteriyor. Orta Doğu’daki güvenlik kaynaklarına göre yaklaşık 8 bin saldırının yüzde 40’ı İran’daki güvenlik güçlerine yönelik gerçekleşti.

İsrail, savaşın ilk günlerinde İran’ın dini lideri Ali Hamaney’i hedef alarak öldürdüğünü duyurdu. Ayrıca Ali Laricani ve Gulam Rıza Süleymani gibi üst düzey isimlerin de hayatını kaybettiği bildirildi. Ancak hem ABD hem de İsrail istihbarat birimleri, İran rejiminin henüz çözülemediği ve iktidarını koruduğu konusunda hemfikir.

İsrailli planlamacılar, hava saldırılarıyla doğrudan rejim değişikliği sağlamanın zor olduğunu kabul ediyor. Ancak yoğun bombardımanın İran’daki muhalefeti canlandırabileceği ve güvenlik güçlerinin baskı kapasitesini azaltabileceği değerlendiriliyor.

İran’da Rejim ve Muhalefet Durumu

İsrail’in beklentilerinin aksine, İran’da geniş çaplı bir halk ayaklanması henüz gerçekleşmedi. Bazı İsrailli yetkililer, muhalefetin sokaklara çıkması durumunda güvenlik güçlerinin sert müdahalede bulunacağını öngörüyor.

Batılı istihbarat kaynakları İran güvenlik aygıtı içinde bazı çatlak işaretleri olduğunu, özellikle Devrim Muhafızları ile Besic güçleri arasında gerilim yaşandığını bildiriyor. Ancak bu durumun kısa vadede rejimin çökmesine yol açması beklenmiyor.

İran’da üst düzey yöneticilerin iletişim güvenliği nedeniyle elektronik haberleşmeden kaçındığı ve bunun komuta kontrol süreçlerini zorlaştırdığı ifade ediliyor.

Kongre’de Açık İtiraf: Hedefler Farklı

Washington Post’un haberine göre ABD Kongresi’ndeki son oturumlar da iki ülke arasındaki ayrışmayı doğruluyor. Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard, Başkan tarafından belirlenen hedeflerin İsrail hükümetinin hedeflerinden farklı olduğunu açıkça belirtti.

Demokrat Temsilci Joaquin Castro’nun sorusu üzerine Gabbard, bu farkı net bir şekilde dile getirdi. Öte yandan Netanyahu, kamuoyuna yaptığı açıklamalarda koordinasyonun güçlü olduğunu savunmaya devam ediyor ancak ABD’nin Güney Pars saldırısından habersiz olduğu iddiasını doğrulamaktan kaçınıyor.

İsrail Başbakanı, "Başkan Trump ile benim kadar koordineli çalışan iki lider olduğunu sanmıyorum" ifadelerini kullandı ve bazı operasyonların tek başına yürütüldüğünü kabul etti.

Küresel Ekonomi Üzerindeki Etkiler

Savaşın küresel ekonomi üzerindeki etkisi hızla büyüyor. Petrol fiyatları varil başına 110 doların üzerine çıktı, kısa süre içinde biraz gerileme yaşansa da Hürmüz Boğazı’nın büyük ölçüde kapanması küresel enerji arzını ciddi şekilde tehdit ediyor.

ABD yönetimi içinde, İsrail’in İran’ın enerji altyapısını hedef alan saldırılarının küresel ekonomik istikrarı tehlikeye attığına dair eleştiriler yükseliyor. Üst düzey bir ABD’li yetkili, "İsrail rejim değişikliği için yakıp yıkma stratejisi izliyor, bu bizim hedefimiz değil" diyerek görüş ayrılığını açıkça ortaya koydu.

Bu haberin içeriği Washington Post’un “U.S.-Israeli rift widens over potential endgame in Iran” başlıklı haberinden derlenmiştir.