ABD ile İspanya arasında, toplamda 37 kilometrekarelik stratejik iki askeri üs üzerinde anlaşmazlık yaşanıyor. Morón de la Frontera ve Rota üsleri, İber Yarımadası'nın güneyinde bulunuyor ve 70 yılı aşkın süredir ABD'nin kullanımında.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez'in hükümeti, bu üslerin İran operasyonlarında kullanılmasına izin vermeyerek Washington ile kriz oluşturdu. ABD Başkanı Donald Trump ise karşılık olarak İspanya ile tüm ticari ilişkileri askıya alacağını açıkladı. Sanchez, hükümetinin tutumunu "savaşa hayır" şeklinde netleştirdi.

Hükümetlerin Tutumları ve Operasyonel Değişiklikler

İspanya hükümeti, ABD'nin bu iki üssü İran'a yönelik harekâtlarda kullanma talebini, iki ülke arasındaki iş birliği anlaşması kapsamı dışında olduğu gerekçesiyle reddetti. Bu gelişmenin ardından, ABD'nin KC-135 Stratotanker tipi yaklaşık on hava yakıt ikmal uçağını Pazartesi günü Morón ve Rota üslerinden Avrupa'daki diğer askeri tesislere taşıdığı öğrenildi. Bu uçaklar, uzun menzilli hava operasyonlarında kritik yakıt ikmali görevlerini üstleniyor.

Üslerin Konumu ve Stratejik Önemi

Rota deniz üssü, İspanya'nın güneyindeki Endülüs bölgesinde, Cádiz şehrinin Rota kasabasında yer alıyor. Yaklaşık 2 bin 300 hektarlık bir alanı kaplayan üs, 2,4 kilometre uzunluğunda üç iskele ve geniş bir askeri havaalanını içeriyor. Hem İspanyol hem ABD donanmaları tarafından ortak kullanılan üs, kışlalar, idari binalar, konutlar, eğitim merkezleri ve ikmal depoları gibi sivil ve askeri tesisleri barındırıyor.

Üssün sınırları dışında Cádiz Körfezi içinde bulunan Navantia tersanesi ve kuru havuz, ABD Donanması'nın savaş gemileri ve destroyerlerin bakım-onarımı için önemli bir merkez konumunda. Morón de la Frontera hava üssü ise Sevilla'nın yaklaşık 60 kilometre uzağında, Arahal bölgesinde ve Rota'ya yaklaşık 130 kilometre mesafede bulunuyor. 1941 yılında inşa edilen üs, geniş alanları ve askerlerin tüm ihtiyaçlarını karşılayacak altyapısıyla dikkat çekiyor.

Üslerin Kullanımı ve Tarihçesi

Elcano Kraliyet Enstitüsü'nde kıdemli araştırmacı Felix Arteaga'ya göre, bu üslerde toplamda Rota'da 2 bin ile 3 bin, Morón'da ise 5 binden fazla personel bulunuyor. Başlangıçta tamamen ABD kullanımına açık olan üsler, 1970'lerin sonlarında İspanya'nın demokrasiye geçişiyle birlikte İspanya'nın kontrolüne geçti. Bazı alanlar ise iki ülke tarafından ortak kullanılıyor; örneğin pistler. Hangarlar gibi alanlar ise ayrı ayrı tahsis edilmiş durumda.

1953 yılında Madrid Paktlarıyla ABD, İspanya'daki dört askeri üssü kullanma hakkı kazandı: Rota, Morón, Zaragoza ve Torrejón de Ardoz. Ancak sonraki yıllarda kullanım sadece Rota ve Morón ile sınırlı kaldı. Bu üslerin stratejik değeri coğrafi konumlarından kaynaklanıyor. Morón tamamen düz bir bölgede olup yılda yaklaşık 300 gün açık gökyüzüne sahipken, Rota Atlantik kıyısında büyük gemiler için derin su imkanı sağlıyor ve Akdeniz'in giriş kapısında konumlanıyor.

Stratejik Rol ve Bölgesel Önemi

Arteaga, bu üslerin ABD'nin Avrupa ve Afrika komutanlıkları USEUCOM ve AFRICOM için lojistik merkez işlevi gördüğünü belirtiyor. Geniş alanları, altyapısı, hızlı müdahale kapasitesi ve havada yakıt ikmali imkanlarıyla askeri havacılığa stratejik hareket kabiliyeti kazandırıyor. 2012'de Libya Bingazi'deki ABD Büyükelçiliği'ne düzenlenen saldırıda hızlı müdahale biriminin bu üslerden gönderildiği hatırlatılıyor.

Afganistan savaşı sırasında Rota ve Morón üsleri geçiş noktası olarak kullanılmıştır. Rota aynı zamanda NATO'nun füze savunma kalkanının bir parçası olup, üçüncü ülkelerin güvenliği için iş birliği faaliyetlerinde de hizmet veriyor. Morón ise 1991 Körfez Savaşı ve 1998 Kosova Savaşı'nda kritik rol oynamıştır. Bu üsler, Irak, Afganistan ve Doğu Avrupa operasyonlarında önemli hale gelmiştir.

ABD'nin Akdeniz'deki diğer üsleri İtalya, Yunanistan ve Türkiye'de bulunmakla birlikte, çeşitli nedenlerle bu üsler Morón ve Rota'nın sunduğu avantajlara sahip değil. Örneğin, İtalya'daki üslerden biri aşırı yoğun kullanılırken, İngiliz yönetimindeki Cebelitarık sınırlı kapasiteye sahiptir. Arteaga, üslerin doğuya doğru kaymasıyla birlikte Rusya'ya yakınlığın bazı silah sistemleri ve ekipmanlar için kısıtlamalar getirdiğini vurguluyor.