ABD ve İsrail'in İran'a yönelik başlattığı askeri operasyonların üzerinden bir ay geçti. Bu savaş, bölgedeki istikrarı bozarken küresel tedarik zincirlerine zarar verdi ve uluslararası petrol fiyatlarında dalgalanmalara neden oldu. Enerji altyapısına yönelik saldırılar devam ederken, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndan deniz taşımacılığı hala engelleniyor.

Trump'ın Beş Ana Hedefi

ABD Başkanı Donald Trump, savaşın sona erdirilmesi öncesinde Washington'ın ulaşmayı amaçladığı beş temel hedefi açıklamıştı. Ancak geçen bir aylık sürede bazı hedeflerde ilerleme sağlanmasına rağmen, tamamlanmayan ve netleşmeyen konular bulunuyor. Trump, operasyonların "yakında azaltılabileceğini" belirtti.

İran'ın Füze Kapasitesinin Zayıflatılması

Trump'ın öncelikli hedeflerinden biri İran'ın füze kapasitesini tamamen işlevsiz hale getirmekti. ABD yönetimi, İran'ın füze ve insansız hava aracı kapasitesinin büyük ölçüde zayıflatıldığını söylese de, İran'ın halen çeşitli saldırılar düzenlediği gözlemleniyor. Trump, geçtiğimiz Perşembe günü Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada, füze sistemlerinin yaklaşık %90'ının devre dışı bırakıldığını ve üretim tesislerinin kapasitelerinin ciddi oranda düşürüldüğünü ifade etti.

Öte yandan, son haftalarda İran'ın İsrail ve Körfez ülkelerine yönelik insansız hava araçları ve gelişmiş füzelerle saldırılarını yoğunlaştırdığı bildiriliyor. Geçen Cuma günü Suudi Arabistan'daki bir ABD askerî üssüne yapılan füze saldırısında 10 Amerikan askerinin yaralandığı ve bazı uçakların hasar gördüğü, Associated Press'e konuşan ABD yetkilileri tarafından aktarıldı.

Silah Üretim Tesislerine Yönelik Operasyonlar

ABD Merkez Komutanlığı, İran'daki saldırıların hedefleri arasında silah üretim tesisleri ile füze ve insansız hava aracı üretim merkezlerinin bulunduğunu açıkladı. Ancak İran, bölgedeki komşularına ve İsrail'e yönelik saldırılarını sürdürmeye devam ediyor. Uzmanlar, İran'ın uzun yıllardır bu tür savaşlara hazırlık olarak silah üretip stokladığını ve bu silahların küçük tesislerde yüksek miktarda üretilebildiğini belirterek, Trump'ın bu hedefinin gerçekçi olmadığını vurguluyor.

Deniz ve Hava Gücünün Zayıflatılması

ABD ve İsrail, İran hava sahasında üstünlük sağladı. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, savaş boyunca 150'den fazla İran gemisinin zarar gördüğünü veya imha edildiğini açıkladı. Mart başında bir ABD denizaltısının İran'a ait bir savaş gemisini torpille batırmasının ardından, İran'a ait diğer iki gemi Sri Lanka ve Hindistan'a yanaşarak yardım talebinde bulundu. Ancak bu gemilerin durumu hakkında ABD'den yeni bir bilgi gelmedi.

İran Devrim Muhafızları'nın donanması ise daha küçük gemilerle saldırılar düzenliyor ve mayın döşeme faaliyetleri gerçekleştiriyor. İran füzeleri, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerin geçişini engellemeye devam ediyor.

Nükleer Kapasitenin Önlenmesi

Trump yönetimi, İran'ın nükleer programını yok etme hedefini sürdürüyor. Geçen yıl Haziran ayında ABD, İran'ın nükleer programını yok ettiğini açıklamıştı. Ancak uzmanlar, İran'ın bir bomba yapmasına sadece haftalar kaldığı uyarısında bulunuyor. İran devlet medyası, geçen Cuma günü bir nükleer tesisin saldırıya uğradığını duyurdu. İsrail, bu saldırıların arkasında olduğunu doğruladı.

Trump, İran'ın elindeki yaklaşık 440 kilogram zenginleştirilmiş uranyumu ele geçirme ya da imha etme planlarından söz etti. İlk kez Pazartesi günü konuşan Trump, ABD'nin bir dağ tesisinde gömülü olduğuna inanılan uranyumu geri alacağını ve bunun için İran ile anlaşma yapılması gerektiğini belirtti. Uzmanlar ise bu operasyonun tehlikeli olabileceği ve büyük bir askerî varlık gerektireceği görüşünde.

Orta Doğu Müttefiklerinin Korunması

Trump, Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, ABD'nin Orta Doğu'daki müttefiklerini en üst düzeyde koruma hedefini beşinci madde olarak ekledi. İsrail, Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Kuveyt gibi ülkelerin korunması gerektiğini ve Hürmüz Boğazı'nın ilgili uluslar tarafından denetlenmesi gerektiğini vurguladı.

ABD, bölgedeki üslerde binlerce asker bulunduruyor ancak Trump'ın müttefiklerini korumak için ne kadar ileri gideceği ve Hürmüz Boğazı'nın denetiminde ne kadar rol oynayacağı kesinleşmedi. Trump, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için İran'a verdiği süreci 6 Nisan'a kadar uzattı.

Ek Hedefler ve Rejim Değişikliği Tartışmaları

Trump, savaş sürecinde İran rejim değişikliğinden söz etti. İsrail'in ABD desteğiyle İran dini lideri Ali Hamaney ve üst düzey liderlere yönelik saldırılar düzenlemesinin ardından halkı hükümeti ele geçirmeye teşvik etti. Ancak yönetim, rejim değişikliğini resmi hedef olarak açıkça ifade etmedi. Trump, Perşembe günü Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada rejimin "büyük ölçüde çöktüğünü" belirtti.

Fox News'e verdiği röportajda ise "Gerçekten rejim değişikliği yaptığımızı söyleyebilirsiniz çünkü öldürüldüler" ifadelerini kullandı. Şu anda Washington, çatışmaya hızlı bir son vermek ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak için İran hükümetinin bazı unsurlarıyla görüşmeler yürüttüğünü iddia ediyor. Ancak İran, Beyaz Saray ile müzakere etmediğini ısrarla belirtiyor.

Trump ayrıca, İran'ın Gazze'deki Hamas, Lübnan'daki Hizbullah, Yemen'deki Husiler ve Irak'taki Halk Seferberlik Güçleri gibi vekil gruplarını finanse etme kapasitesini ortadan kaldırma sözü vermişti. Beyaz Saray yetkilileri, bu hedefle ilgili az güncelleme yaparken, ABD ordusunun çok güçlü ve ölümcül olduğu için vekil grupların sahada fazla mücadele etmediğini kaydetti.

ABD Irak'ta İran'a bağlı milis gruplarını hedef alırken, İsrail Lübnan'da Hizbullah'a operasyonlarını genişletiyor. Yönetim, Tahran'ın militan gruplara verdiği desteği kalıcı olarak nasıl durduracağına dair detay vermedi. Ancak vekil grupların bölgeyi daha fazla istikrarsızlaştırmasının engellenmesi kilit hedef olmaya devam ediyor.