ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın enerji santrallerine yönelik verdiği 5 günlük süre yarın sona eriyor. Bu kritik dönemde, Trump'ın bu tesislere saldırıp saldırmayacağı ya da anlaşma için ek süre tanıyıp tanımayacağı merak konusu.

ABD ile İran arasında zaman zaman anlaşma umutları doğarken, bu beklentiler savaşın devam edeceği endişelerine dönüşüyor. Bu arada, ABD askeri varlığını artırmaya devam ediyor. Amerikan heyeti, İran'dan gelecek yanıtı bekliyor.

Geçmiş Görüşmeler ve Mevcut Durum

ABD, daha önce iki kez İran ile masaya oturmuş ancak askeri yığınaklarını sürdürmüştü. Bu süreç sonunda müzakere değil, askeri sahadaki gelişmeler belirleyici oldu ve savaş çıktı. Ancak bu kez ABD tarafı anlaşma yapma konusunda daha istekli görünüyor. Çünkü savaş, Hürmüz Boğazı'nda tıkanmış durumda. ABD, ya İran ile anlaşarak ya da askeri operasyonla Hürmüz'ü açmayı hedefliyor.

Bu müzakerelere Başkan Yardımcısı Vance başkanlık edecek. Amerikan heyeti, görüşmeler öncesinde 15 maddelik bir anlaşma taslağını sızdırdı. ABD, bu taslakla bir aylık ateşkesle başlayacak bir anlaşma için baskı yapıyor. Bu gelişmeler, İran ABD'nin 15 Maddelik Barış Planını Reddetti başlıklı makalede detaylandırıldı.

İran'ın Güçlenmesi ve Stratejik Hamleleri

İran'ın durumu savaş öncesine kıyasla daha güçlü. Ülke, beklenenin aksine dini liderinin öldürülmesi sonrası ayaklanma yerine halkın daha fazla kenetlenmesini sağladı. ABD ve İsrail'in saldırılarına rağmen İran direnmeye devam ediyor.

İran, iki önemli stratejik hamle gerçekleştirdi: Hürmüz Boğazı'nı kapatarak petrol silahını kullandı ve Körfez ülkelerine saldırarak savaşın yönünü değiştirdi. Körfez ülkelerindeki zararlar trilyon dolarlarla ölçülüyor. Bu gelişmeler ABD'nin aleyhine, İran'ın lehine işliyor.

Trump'ın Tutumu ve Anlaşma Gerekliliği

Trump, savaşın uzamasının kendisini zora soktuğunu fark etti. Ukrayna'daki Putin örneğinden çekiniyor ve bir an önce bu durumdan kurtulmak istiyor. "Savaşı biz kazandık, sanırım sonlandıracağız" ifadelerini kullansa da, savaşın kazanılmadığı gözlemleniyor.

Trump, İran rejiminin değiştiğini iddia ediyor ancak sadece Ali Hamaney'in yerine oğlunun geçtiği belirtiliyor. Bu değişiklik rejim değişikliği olarak kabul edilmiyor.

İran'ın Talepleri

İran tarafının şartları şunlar:

• Tüm yaptırımların kaldırılması.
• Savaş tazminatının ödenmesi.
• ABD'nin İran'a saldırdığını kabul etmesi.
• İran'ın tekrar hedef alınmayacağı garantisinin verilmesi.
• Yaptırımların yeniden uygulanması tehdidinin kaldırılması.
• Nükleer programın sadece sivil amaçlarla sınırlandırılması.

İran'ın eli, savaş öncesine göre daha güçlü çünkü korku duvarlarını aştı ve moral üstünlüğü sağladı.

Müzakerelerin Yapılacağı Yer ve Sebepleri

ABD ile İran arasındaki görüşmelerin merkezi olarak Pakistan'ın başkenti İslamabad gösteriliyor. Daha önce bu tür görüşmeler Cenevre, Roma veya Doha gibi şehirlerde gerçekleşmişti. Türkiye ve Umman da önemli ev sahipliği yapmıştı ancak Türkiye'de böyle bir hazırlık bulunmuyor.

Pakistan'ın seçilmesinin iki nedeni var: İran'ın Körfez ülkelerine saldırması sebebiyle Körfez ülkeleri ev sahipliği yapmak istemiyor ve ABD'nin önce görüşmeler yapıp ardından ani saldırılar düzenlemesi nedeniyle ülkeler güvenmiyor. Pakistan ise bu tür rollerde giderek öne çıkıyor.

Piyasalardaki Dalgalanma ve Ekonomik Etkiler

Trump'ın açıklamaları petrol fiyatlarında ani değişimlere neden oluyor. Örneğin, 22 Mart Pazar günü yaptığı "Hürmüz Boğazı kapanmazsa 48 saat içinde İran'ın enerji santrallerine saldıracağız" açıklaması sonrası Amerikan borsası 1 trilyon dolar kayıpla kapandı. Ardından 23 Mart Pazartesi günü yaptığı "Tahran ile tam ve üretken görüşmeler yapıyoruz" açıklaması fiyatların düşmesine yol açtı. Bu dalgalanmalardan bazı çevrelerin büyük kazanç sağladığı belirtiliyor. 15 dakika içinde 90 milyon dolar kazanıldığı söyleniyor. Ancak genel olarak piyasalarda yaşanan iniş çıkışlar yatırımcıları zorluyor ve halkın zarar görmesine yol açıyor. Bu ekonomik etkiler, İran'ın Orta Doğu Saldırıları ve Trump Anlaşma Umudu başlıklı makalede de ele alındı.