Avrupa Birliği (AB), temelini oluşturan "insan hakları", "insan onuru" ve "hukukun üstünlüğü" ilkeleri ile İsrail'e yönelik stratejik çıkarları arasında ciddi bir ikilem yaşıyor. İsrail Meclisi'nin (Knesset) Filistinli tutuklulara idam cezası getiren tartışmalı yasayı kabul etmesi ve uluslararası raporlarda apartheid olarak tanımlanan uygulamalara rağmen Brüksel'in somut yaptırım kararı alamaması, bu krizin derinleştiğine işaret ediyor.

Apartheid Uygulamaları ve AB’nin Tutumu

Apartheid terimi, Afrikaans dilinde "ayrılık" anlamına gelir ve tarihsel olarak 1948-1994 arasında Güney Afrika'da uygulanan resmi ırk ayrımcılığı politikalarını ifade eder. Uluslararası uzmanlar, siyasetçiler ve sivil toplum kuruluşları, 2000 yılında yürürlüğe giren AB-İsrail Ortaklık Anlaşması'nın derhal askıya alınması çağrısında bulunuyor. Ancak diplomatik pasiflik, Avrupa'ya ekonomik, sosyal ve prestij açısından ağır bedeller getiriyor.

AB’nin Temel Değerleri ve Nobel Barış Ödülü

Avrupa Birliği’nin temel değerleri, Lizbon Antlaşması’nın 2. maddesi ve AB Temel Haklar Şartı’nda açıkça belirtilmiştir. Bu belgelerde insan onurunun dokunulmazlığı, özgürlük, demokrasi, eşitlik ve insan haklarına saygı tüm üye devletler için vazgeçilmez ilkeler olarak vurgulanırken, AB bu ilkeler doğrultusunda 2012 yılında Nobel Barış Ödülü'ne layık görülmüştür. Ancak günümüzde AB yönetimi, kendi değerlerini uluslararası alanda savunmakta zorlanıyor.

AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’nın İhlalleri

Brüksel ile Tel Aviv arasındaki ekonomik ve hukuki ilişkileri şekillendiren 2000 tarihli AB-İsrail Ortaklık Anlaşması, İsrail'e Avrupa pazarında tarım, sanayi ürünleri ve ilaçlarda gümrük tarifelerinin kaldırılması gibi büyük ayrıcalıklar sağlamaktadır. Anlaşmanın 2. maddesi, ortaklığın insan hakları ve demokratik ilkelere saygı temelinde yürütülmesini şart koşarken, ihlaller durumunda anlaşmanın askıya alınması hukuken mümkündür.

İsrail’e Karşı Yaptırım Eksikliği

İsrail'in Filistin topraklarındaki insanlık dışı uygulamaları ve Gazze Şeridi'nde yaşananlar uluslararası toplumun gözü önündeyken, AB bugüne kadar somut yaptırımlar uygulamadı. Buna karşın, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali nedeniyle Brüksel, 140 milyar dolarlık varlığı dondurmuş ve sert yaptırımlar uygulamıştır. Ayrıca, İsrail 2021’de AB’nin en büyük araştırma programı Ufuk Avrupa’ya "ortak ülke" statüsüyle dahil edilmiştir.

Filistinli Esirlerin İdamı ve Uluslararası Tepkiler

Mart 2026'da İsrail Meclisi'nin 62 evet oyuyla kabul ettiği, Filistinli esirlerin idamına olanak tanıyan yasa, soykırımcı İsrail'in insan hakları ihlallerinin bir örneği olarak görülüyor. AB’nin bu yasa için diplomatik baskı girişimleri sonuçsuz kalmıştır. İnsan hakları uzmanları, yasanın uluslararası ve insancıl hukuka açıkça aykırı olduğunu belirtmektedir. Bu konuda detaylı bilgi için Görkem Sevindik'in İsrail Bakanına Tepkisi haberini inceleyebilirsiniz.

Eski İnsan Hakları İzleme Örgütü Direktörü Kenneth Roth, yasanın ayrımcı olduğunu vurgulayarak, "Yahudi aşırı sağcıları kapsamıyor ve sadece fiiliyatta Filistinlilere uygulanıyor" dedi. Roth ayrıca, İsrail askeri mahkemelerinin işkenceyle alınmış itirafları kullandığını, mahkumiyet oranının yüzde 96 olduğunu ve idam kararlarının çoğunlukla alınmasının bu düzenlemeyi "intikam ve kontrol yasası" haline getirdiğini ifade etti.

Uluslararası Af Örgütü Araştırmacısı Budour Hassan ise, 7 Ekim 2023'ten bu yana 100’den fazla Filistinlinin İsrail gözaltısında hayatını kaybettiğini, hapishanelerde işkence ve ölümlerin yaşandığını, bu yeni yasa ile fiili yargısız infazların resmi yargısal infazlara dönüştüğünü belirtti. Hassan, AB'nin kınamalarının yetersiz olduğunu ve İsrail'in maddi yaptırımlarla karşılaşmadığı sürece geri adım atmayacağını söyledi.

Avrupa Parlamentosu’ndan Eleştiri

Avrupa Parlamentosu’nun liberal Renew Europe grubundan İrlandalı milletvekili Barry Andrews, Lübnan’ın başkenti Beyrut ziyaretinin ardından AB’nin Orta Doğu politikasını sert şekilde eleştirdi. Andrews, AB’nin tutumunu "zayıf" ve "acınası" olarak nitelendirdi.

Andrews, AB'nin elinde bulunan ancak kullanmadığı hukuki araçlara özellikle "Engelleme Mevzuatı"na dikkat çekti. Bu mevzuat, ABD’nin İsrail’i boykot eden şirketlere yönelik baskılarına karşı Avrupalı firmaları korumayı amaçlıyor. Ayrıca İsrail’in sivil toplum kuruluşları ve UNRWA’ya yönelik kısıtlamalarının AB’nin veri koruma standartlarıyla uyumsuz olduğunu belirterek, "Veri Yeterliliği" statüsünün yeniden değerlendirilmesini istedi.

Andrews, Avrupa’nın Orta Doğu’daki gelişmelere karşı yeterince güçlü duruş sergileyemediğini, bunun kıta için ağır sonuçlar doğurduğunu söyledi. Enflasyon, artan enerji maliyetleri ve düzensiz göç krizlerinin bu politikanın bedeli olduğunu ifade etti: "İsrail'e karşı kendi eylemsizliğimizin sonuçlarını ödüyoruz." Ayrıca, Gazze konusunun Aralık 2025'ten beri Avrupa Parlamentosu gündeminden tamamen çıkmış olması, bu eylemsizliğin başka bir göstergesi olarak değerlendirildi.