Beyin ve sinir cerrahisi alanında uzman Prof. Dr. Tolga Dündar, toplumda yaygın olan "Beynimizin sadece yüzde 10’unu kullanıyoruz" şeklindeki iddianın bilimsel bir dayanağı olmadığını belirtti. Dündar, böyle bir görüşün beynin işleyiş prensipleriyle çeliştiğini vurguladı.

Beynin Enerji Tüketimi ve İşlevselliği

Beyin, vücut ağırlığımızın sadece yaklaşık yüzde 2’sini oluşturmasına rağmen, günlük enerji tüketimimizin yaklaşık yüzde 20’sini harcıyor. Kalpten pompalanan kanın beşte biri beyne gidiyor. Eğer beynin yüzde 90’ı gerçekten işlevsiz olsaydı, bu kadar yüksek enerji harcayan bir organın evrimsel süreçte korunması mümkün olmazdı. Cerrahi gözlemler de bu durumu destekliyor. Beynin herhangi bir bölgesinde hasar oluştuğunda, mutlaka bir fonksiyon kaybı veya değişikliği yaşanıyor. Bu nedenle beyinde "yedek parça" ya da işlevsiz alan bulunmuyor.

Yanlış Anlaşılmanın Kökenleri

Bu efsanenin iki temel kaynağı mevcut. Birincisi, 19. yüzyılda psikolog William James’in insan zihinsel potansiyelinin tamamını kullanamadığımıza dair sözlerinin yanlış yorumlanmasıdır. James, anatomik değil, bireyin kendini gerçekleştirme kapasitesine vurgu yapıyordu. İkincisi ise erken dönem beyin haritalama çalışmalarıdır. O dönemlerde bazı beyin bölgelerine elektrik uyarısı verildiğinde motor veya duyusal yanıt alınamayan alanlara "sessiz alan" denmiştir. Ancak bugün biliyoruz ki bu bölgeler planlama, karar verme, sosyal ilişkiler ve soyut düşünce gibi üst düzey işlevleri yönetiyor. Bu alanların "sessiz" olması işlevsiz oldukları anlamına gelmemekte, sadece dönemin teknolojik yetersizlikleri bu işlevleri ölçememekteydi.

Beyin Dinlenirken Bile Aktif

Modern görüntüleme teknikleri, beynin dinlenme halinde bile yoğun bir aktivite içinde olduğunu ortaya koymaktadır. "Default Mode Network" adlı sistem, kişinin dinlenirken veya uyurken anıların işlenmesi, sinir bağlantılarının düzenlenmesi ve metabolik temizliğin sürdürülmesi gibi görevleri yürütür. Beynin büyük bir kısmı işlevsiz olsaydı, küçük çaplı inme ya da kanamalar ciddi sonuçlar doğurmazdı. Ancak klinik tecrübeler, küçük hasarların bile konuşma, kişilik ve hareket fonksiyonlarında kalıcı etkiler oluşturabileceğini göstermektedir.

Zeka Daha Fazla Alan Kullanmak Değil, Verimli Kullanımdır

Bilimsel veriler, beynin bölgesel yapısından çok bağlantı ağı (konnektom) olarak işlediğini göstermektedir. Ustalık ve zeka, beynin daha büyük bölümünü kullanmak değil, bağlantıları daha verimli ve organize şekilde kullanabilmek anlamına gelir. İlk kez bir işi yapan kişinin beyni yaygın ve yoğun aktivite gösterirken, binlerce kez tekrarlayan bir uzmanın beyni daha sınırlı ancak oldukça verimli çalışır çünkü ilgili sinir yolları optimize edilmiştir. Bu nedenle ustalık, "daha çok beyin kullanmak" değil, "enerjiyi doğru ağlara yönlendirmek"tir.

Sonuç: Beyinde Boş Alan Yok

Özetle, beyinde boşta bekleyen yüzde 90’lık bir kapasite bulunmamaktadır. Beyin, sürekli yeniden şekillenen, ihtiyaçlara göre organize olan dinamik bir sistemdir. Kullanılan sinir bağlantıları güçlenirken, kullanılmayanlar zayıflar. Dolayısıyla önemli olan beynin ne kadarını kullandığımız değil, bağlantıları ne kadar etkili kurabildiğimizdir.