Ahtapotların çiftleşme sürecinde erkek birey, dişiyi oldukça yakın mesafede tutar ve bu işlem için özel bir kol olan hektokotilusu kullanır. Bu kol, sperm kesesini dişinin üreme sistemine bırakmak amacıyla görev yapar.

Ancak, erkek ahtapotların bu kolu doğru konuma nasıl yönlendirdiği bilim insanları tarafından uzun süre tam olarak anlaşılamamıştı. Yeni yapılan araştırmalar, bu duyarlı kolun işleyiş mekanizmasını detaylarıyla ortaya koydu.

Hektokotilus Kolunun Duyusal Özellikleri

Erkek ahtapot çiftleşme esnasında hektokotilus kolunu dişinin mantosunun içine sokar ve oradaki yumurta kanalını bulana kadar yoklama yapar. Bu süreçte kol, üzerindeki kemoduyusal alıcılar içeren çok sayıda vantuz aracılığıyla çevresini "tatmaya" yarar. Diğer kollar gibi, hektokotilus da çevredeki kimyasal sinyalleri algılamada rol oynar.

Bilim insanları, dişi ahtapotun yumurta kanalının cinsiyet hormonu progesteron üreten enzimler salgıladığını tespit etti. Erkeklerin çiftleşme kolundaki alıcılar, bu hormonu algılayarak kolun doğru noktaya yönlendirilmesini sağlıyor. Böylece erkekler, dişiyi görmeden dahi başarılı şekilde döllenme gerçekleştirebiliyor.

Deneysel Bulgular ve Hektokotilusun Özelleşmesi

Araştırmada, erkek ahtapotların kesilmiş hektokotilus kollarının yalnızca progesterona tepki verdiği, diğer hormonlarla temas ettiğinde tepki göstermediği belirlendi. Üç farklı bireyden alınan hücre analizlerinde, çiftleşme kolunun normal kollara oranla üç kat fazla kemoduyusal alıcı ve üç kat daha çok nöron içerdiği ortaya çıktı.

Ahtapotların Görmeden Çiftleşmesi

Hayvanlarda çiftleşme sırasında hormon tespiti yaygınken, duyusal organ genellikle spermi bırakan organdan farklıdır. Ancak erkek ahtapotlarda hem algılayıcı hem de çiftleşme organı olan hektokotilus, bu türün yalnız yaşamayı tercih etmesiyle ilişkilendiriliyor.

"Şans eseri karşılaşmalarda, kolun hem dişiyi hem yumurta kanalını tespit etmesi ve çok hızlı biçimde ya çiftleşmeyi başlatması ya da yoluna devam etmesi gerektiği için, aynı anda hem algılayıcı hem de çiftleşme organı olması mantıklı." - Prof. Nicholas Bellono, Harvard Üniversitesi

Laboratuvar deneylerinde, erkek ve dişi ahtapotlar agresif davranış gösterdiğinden, çiftler bariyerlerle ayrıldı. Bu bariyerlerde kolların geçebileceği delikler bulunuyordu. Bilim insanları, erkeklerin çiftleşme kolunu bu deliklerden geçirip dişinin mantosuna soktuğunu gözlemledi. Üstelik bu davranış tam karanlıkta da gerçekleşti, bu da ahtapotların birbirlerini görmeden çiftleşebildiği hipotezini destekledi.