ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump'ın 2025 yılında yürürlüğe koyduğu geniş kapsamlı küresel gümrük tarifelerinin hukuka aykırı olduğuna karar verdi. Mahkeme, Trump'ın bu tarifeleri ulusal acil durumlar için öngörülen yasal yetkiyi aşarak uyguladığını belirtti.

Mahkemenin Gerekçesi

Kararda, 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası'nın (IEEPA) başkana gümrük tarifesi koyma yetkisi vermediği vurgulandı. Yasa kapsamında "kapsamı, miktarı ve süresi sınırsız" önlemler alınmasının mümkün olmadığı ifade edildi.

Trump'ın Tepkisi

Georgia eyaletinde düzenlenen bir etkinlikte konuşan Trump, tarifelerin kaldırılması halinde herkesin iflas edeceğini savundu. Gümrük vergisi koymanın başkanlık yetkisi olduğunu ve yasanın bu konuda açık olduğunu dile getirdi. Trump, Yüksek Mahkeme kararını uzun süredir beklediğini ve "Sonsuza dek bekledim. Sonsuza dek" dedi.

Piyasa Tepkisi

Mahkeme kararının ardından Wall Street'te borsalar yükselişe geçti. S&P 500 endeksi yüzde 0,45, Dow Jones yüzde 0,07 ve Nasdaq yüzde 0,42 oranında değer kazandı.

Kararın Kapsamı ve Önceki Gelişmeler

Karar, Trump'ın IEEPA'ya dayanarak Şubat 2025'te Çin, Meksika ve Kanada'dan gelen ürünlere uyguladığı ülke bazlı geniş kapsamlı tarifeleri kapsıyor. Trump, bu ülkelerden ABD'ye uyuşturucu kaçakçılığı nedeniyle ulusal acil durum olduğunu iddia etmişti. Nisan ayında ise ABD dış ticaret açığını olağanüstü bir tehdit olarak görerek, dünya genelinden ithal edilen ürünlere yüzde 10-50 arasında ek vergiler getirmişti.

Öte yandan, çelik, alüminyum, kereste ve otomotiv sektörlerine yönelik tarifeler karardan etkilenmedi. Bu vergiler, 1962 tarihli Ticaret Genişleme Yasası'nın 232. maddesi kapsamında ulusal güvenlik gerekçesiyle uygulanıyordu.

Temyiz Mahkemesi Öncesi Karar ve Tepkiler

Agustos 2025'te ABD Temyiz Mahkemesi de Trump'ın gümrük vergilerinin büyük çoğunluğunun yasadışı olduğuna hükmetmişti. Ancak bu karar yürürlüğe girmemiş ve Trump yönetimine Yüksek Mahkeme'ye başvurma süresi tanınmıştı. Trump'ın ikinci dönem dış politikasında önemli bir yer tutan bu tarifeler, Çin, Meksika ve Kanada dahil birçok ülkeyi etkilemişti.

Temyiz Mahkemesi, Trump'ın tarifeleri uygulama gerekçelerinin geçersiz olduğunu belirtmişti. Trump ise sosyal medya platformu Truth Social'da karara sert tepki göstererek, bu kararın ABD'ye zarar vereceğini ve ülkeyi mali açıdan zayıflatacağını savunmuştu.

Trump'ın İkincil Gümrük Tarifeleri ve Küresel Etkileri

BBC News Ekonomi Muhabiri Jonathan Josephs'in aktardığına göre, Trump'ın gümrük tarifeleri Rusya'yı da hedef alıyordu. En çok yaptırım uygulanan ülkelerden biri olan Rusya, Ukrayna savaşı finansmanı için enerji kaynaklarını kullanmaya devam ediyor. Trump, Ukrayna ile ateşkes sağlanmazsa Rusya ile ticaret yapan tüm ülkeleri etkileyen ikincil gümrük vergileri getireceğini açıklamıştı.

Bu ikincil vergiler, Rusya ile ticaret yapan ülkelerden ABD'ye gelen mallara %100 vergi uygulanmasını öngörüyordu. Rusya'nın en büyük ihracat kalemleri petrol ve gaz olup, başlıca müşterileri arasında Çin, Hindistan ve Türkiye bulunuyor. Trump, ticareti savaşları çözmek için kullandığını ifade etmişti.

Trump yönetimi ayrıca Venezuela petrolü alanlara yönelik ikincil gümrük vergileri uygulamıştı. Ancak bu önlemin Rusya karşısında kullanılması küresel ekonomi üzerinde çok daha büyük etkiler yaratması bekleniyordu.

Rusya, Suudi Arabistan ve ABD'nin ardından dünyanın üçüncü büyük petrol üreticisi konumunda. Vergiler, Rus petrol ve gazının küresel piyasalara akışını kesmeyi hedefliyor. Bu durum arzın azalmasına ve enerji fiyatlarının yükselmesine yol açabilir; 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sırasında olduğu gibi enflasyonun artmasına sebep olabilir.